Elif Shafak, 'Het luizenpaleis'

Elif Shafak, 'Het luizenpaleis' (2006)

Mensen met een betoverend verhaal
Delen

Schrijvers waar de overheid echt schrik van heeft, dat kunnen wij ons in ons luilekkerland amper voorstellen. In Turkije komt het echter nog regelmatig voor dat auteurs zich voor hun pennenvruchten moeten verantwoorden. Nog niet zo lang geleden was er het proces tegen Orhan Pamuk en vorige maand werd Elif Shafak vrijgesproken van het beledigen van de Turkse identiteit. In ons land geniet Shafak bekendheid door haar roman “Het luizenpaleis”. Dit boek verscheen in 2002, maar het werd pas dit jaar in het Nederlands vertaald.
“Het luizenpaleis” vertelt het verhaal van een flatgebouw en zijn bewoners in Istanbul. Het complex is jaren geleden op een Islamitisch kerkhof gebouwd en trekt de vreemdste personen aan. Zo is er de Ultramijnen Minnares, de kapperstweeling Cemal en Celal, Tante Madam en de met smetvrees behepte Tijen Spic & Span. Ze hebben allemaal gemeen dat ze aan hartzeer lijden en zich niet in de gevestigde orde kunnen schikken. Daarnaast hebben ze allemaal last van geurhinder. Het gebouw, dat oorspronkelijk het Zuurtjespaleis heette, is het slachtoffer van sluikstorters en al dat afval zorgt ook nog eens voor een plaag van kakkerlakken en luizen.
Shafak creëert een universum van zonderlinge figuren zonder er daarom een freakshow van te maken. Elk van haar personages draagt een heel menselijk verhaal met zich mee en samen geven ze een schets van de huidige Turkse samenleving. “Het luizenpaleis” is dan wel geen politiek boek, het toont wel de gespletenheid van een land dat zich op de grens van het mysterieuze Oosten en het rationalistische Westen bevindt. De intellectualistische personages van het boek storen zich aan het dweperige, religieuze gedrag van het gewone volk, terwijl de gewone man het moeilijk heeft met de onttovering van zijn wereld door de voortschrijdende dominantie van wetenschap en technologie. Shafak, die zelf les geeft aan een Amerikaanse universiteit, neemt geen stelling in, maar toont in bepaalde passages toch haarfijn aan dat het Westerse, lineaire denken slechts één mogelijke manier is om naar de wereld te kijken.
Jammer genoeg schiet “Het luizenpaleis” tekort in de analyse van dit thema. De heerlijke personages van het boek betoveren je wel met hun zweverige geschiedenis, maar als je terug met de voeten op de grond staat, blijf je soms met een onbevredigd gevoel achter. Je hebt wel het idee dat je het begrijpt, maar het lukt je niet om je vinger op de precieze verklaring te leggen. Je kan je natuurlijk afvragen of die hang naar oorzaken en rationele verklaringen niet juist datgene is waar een Turkse schrijfster met haar Oosterse wortels nu net geen boodschap aan heeft.
Misschien is dit dus detailkritiek. Wat zeker is, is dat “Het luizenpaleis” uit een heerlijke bundeling exotische verhalen bestaat waar je zalig in kan wegdromen. Dat je daarbij ook even van de Turkse identiteit mag proeven, is mooi meegenomen.

Geert Schuermans