Bart Moeyaert, 'Graz' - Cutting Edge

Bart Moeyaert, 'Graz' (2009)

Eelt op de ziel

In opdracht van tg Stan schreef Bart Moeyaert ‘Graz', een flinterdun boekje dat uiteindelijk een novelle voor volwassenen werd. Moeyaert haalde zijn inspiratie in het gelijknamige Oostenrijkse stadje waar hij o.a. voor lezingen tijd doorbracht en waar hij gefascineerd raakte door een apotheek aan de overkant van zijn hotel.

Hoofdpersonage is Herman Eichler, een 28-jarige jongeman die na de dood van zijn ouders en grootouders de apotheek van zijn vader overneemt. De trigger van het hele verhaal is een ongeluk dat voor de apotheek gebeurt: een fietser wordt overreden en vindt op straat de dood - dat vermoedt Herman toch. Naar goede gewoonte maakt hij 's avonds voor het slapengaan een nachtwandeling, ook op die bewuste avond.

Het voorval bezorgt Herman een slapeloze nacht, zijn gedachten over zijn eigen leven slaan op hol. Waarom is hij net in het spoor van zijn vader terecht gekomen, en zijn vader in het spoor van diens vader? Het ongeluk is het begin van een zoektocht, niet alleen naar zijn verleden, maar ook naar zijn toekomst. Hoe geraakt hij precies los van zijn verleden?

‘Graz' bundelt de vertellingen van twee nachten tijdens dewelke Herman een nachtelijke wandeling doorheen de besneeuwde koude stad maakt. De eerste nacht vindt plaats in het verleden en keert terug naar het moment dat Hermans vader kenbaar maakt dat hij wil stoppen met de apotheek en dat Herman deze nu zelf moet gaan leiden. Tijdens deze nachtwandeling ontmoet Herman een vrouw die later een goeie vriendin wordt. De tweede nacht speelt zich af in het heden: de nacht waarin het ongeluk met de fietser plaatsvond. Tijdens de nachtwandeling in de sneeuw die hierop volgt, komt Herman een man tegen.

‘Graz' betekent etymologisch ‘kleine burger', een ideale beschrijving van Herman zelf. Hij is niet in het reine met zichzelf en begint als het ware aan een zoektocht naar zijn identiteit. Een man met eelt op zijn ziel. Om zichzelf te leren begrijpen, speelt een goeie vriendin van Herman hem een boek toe. Boeken hebben er door de eeuwen heen voor gezorgd dat mensen hun identiteit konden ontdekken. Moeyaert zelf, bijvoorbeeld, geeft toe dat hij op zijn 20ste boeken heeft ontdekt die hem hebben geholpen om met zichzelf in het reine te komen.

Elke lezer met oog voor detail zal bij het lezen van ‘Graz' dan ook onmiddellijk opmerken dat er voor het begin van elk hoofdstukje een citaat staat van bekende schrijvers. Komen o.a. aan bod: Waugh, Woolf, Slater en Albee. Het ontdekken van je eigen identiteit, de nakende homoseksualiteit, de worsteling tussen ouders en kinderen, de nostalgie van de kindertijd, de onbegrijpelijke liefde, het zijn allemaal onderwerpen die worden aangesneden in ‘Graz'.

Moeyaerts uitmuntende schrijfstijl geeft niet alleen deze thema's op poëtische en literair hoogstaande wijze weer maar slaagt er ook in om de stad Graz in prachtige details te beschrijven. Niet enkel in de letterlijke betekenis, zijn beschrijvingen zijn vaak ook figuurlijk te plaatsen. Zo gebruikt Moeyaert de bezienswaardigheid van Graz, namelijk de klokkentoren, als metafoor: hij wil zijn lezers doen luisteren naar de oorverdovende stilte, net voor en net na het luiden van de klokken.

‘Graz' is een kort maar krachtig boekje over de zoektocht naar iemands identiteit, een absolute must have voor alle Moeyaertfans. Wie de theatervoorstelling ‘Stukken' nog wil zien: de laatste opvoering vindt plaats op 16 mei.

Els Hesemans