Dimitri Verhulst, 'De helaasheid der dingen'

Dimitri Verhulst, 'De helaasheid der dingen' (2006)

Marginaal goed!

Verhulstdimitri_helaasheidderdingen_cover

Zo’n titel als "De helaasheid der dingen" klinkt natuurlijk goed, want iedereen heeft wel wat te betreuren. Geflitst worden op de E314 bijvoorbeeld, of een boek als dit pas een jaar na het verschijnen ervan in handen krijgen. De vraag is echter maar waar deze verzuchting bij Dimitri Verhulst nu precies op slaat.
Op het eerste gezicht zou je misschien zeggen dat de schrijver hier afrekent met zijn verleden. Verhulst windt immers geen doekjes om de marginaliteit van het milieu waarin hij opgroeide. In zijn autobiografische schets van het delirium tremens dat voor een jeugd moet doorgaan, is hij erg hard voor de omgeving waaruit hij wist te ontsnappen.
Hard ja, maar dan wel op de lekker cynische manier van een boer die zijn emotionele kiespijn genadeloos afreageert op de varkens rondom hem. Bovendien kiest Verhulst een bijzonder mooi, haast intellectualistisch woordgebruik om de lelijkste kant van de mens – zuipen, kotsen, neuken, scheten laten – te beschrijven. Deze tegenstelling tussen vorm en inhoud werkt zeer goed, en dan met name op je lachspieren.
Want hoe je het ook draait of keert, humor is het grootste wapen dat "De helaasheid" in stelling brengt. Dit is geen diepgravend sociologisch rapport vermomd als fictie, zoals Verhulsts eerdere "Problemski hotel", en zeker ook niet de platte klucht van "Flodders" of het zinloos gênante realisme van "De Pfaffs". Dit is pure stand-upcomedy op papier, waarbij dronkemansverhalen louter lijken te dienen om het ene lachsalvo na het andere af te vuren.
Maar de reden waarom het boek écht werkt, niet alleen humoristisch maar ook literair, is niet zozeer de spanning tussen vorm en inhoud, maar wel die tussen betrokkenheid en gedistantieerdheid. Want hoezeer Verhulst zich hier ook losweekt van de bewoners van het hol van Pluto genaamd Reetveerdegem, tegelijk bejubelt en bewondert hij ook de alcoholistische authenticiteit van hun leeggehang aan de zelfkant van de maatschappij.
De onverenigbaarheid tussen de dierlijke levensstijl van de samenhokkende Verhulsten en de normen en waarden van de kleinburgerij die daarop neerkijkt, duikt daardoor ook op in de figuur van de schrijver zelf. Hoezeer hij ook beseft dat zijn plaatsing in een pleeggezin zijn redding is geweest, toch klinkt zijn stem vol weemoed wanneer hij vertelt over het honden- en luizenleventje dat zijn vader en nonkels als moderne Pallieters leidden.
Geschoold, gesetteld en gelukkig als de kleine "Dimmetrie" nu geworden is, gaat hij hun eerlijke streven naar instant verlangenbevrediging toch idealiseren. De "helaasheid" uit de titel slaat niet op het verleden zelf, maar op de onbereikbaarheid ervan. Het communegevoel van de drinkebroers Verhulst is hem ontglipt en de schrijver is een eenzaat geworden.
Die laag van melancholie onder het humoristische oppervlak zorgt voor een zekere meerwaarde, die het boek zijn status van bestseller rechtvaardigt. Helaas is een leeservaring die het in de eerste plaats toch van zijn toegankelijke comedygehalte moet hebben, echter ook heel vluchtig en hou je er na de laatste pagina wat weinig van over. Maar dat is dan ook het enige minpuntje van wat eigenlijk gewoon leuke en goede literatuur is.
Na het lezen hiervan gingen we zelfs stiekem hopen Verhulsts nieuwste boek onder de kerstboom te vinden, “Mevrouw Verona daalt de heuvel af”. Dat dat op niets uitdraaide, is niet erg, want het is met plezier dat wij hier berusten in de helaasheid der dingen.

Jan Steegmans