Cutting Edge

• X
• X
• X
• 0
• 0

Aleskandar Hemon, 'De dagen van Lazarus' (2008)

Voer voor Foerfans
Delen

Op 2 maart 1908 wordt een negentienjarige jood in verdachte omstandigheden doodgeschoten door de chef van de politie in Chicago. Het jonge slachtoffer heet Lazarus Averbuch, een Oekraïner die zijn geboorteland ontvlucht is vanwege de pogroms. Deze voetnoot uit de geschiedenis gebruikte de Bosnische Amerikaan Aleksandar Hemon als uitgangspunt voor zijn vrij ambitieuze derde roman, die qua opzet dicht aanleunt bij wat JS Foer en Daniel Mendelsohn doen.

In de 'historische' verhaallijn van het boek volgen we Olga, de zus van Lazarus, in de dagen en weken na de dood van haar broer. Het schietincident heeft Chicago in rep en roer gezet en achterdocht en xenofobie regeren. De parallellen met de periode na 9/11 zijn overduidelijk. Olga ontsnapte eerder al aan de Jodenvervolgingen in haar vaderland. Voor haar lijkt het alsof de werkelijkheid pas begint na Lazarus' dood.

Het verhaal van Olga en haar broer Lazarus wordt neergeschreven door het hoofdpersonage uit de andere verhaallijn: Vladimir Brik. Hij is een Bosnisch-Amerikaanse journalist die zich een kleine honderd jaar na de feiten tot doel gesteld heeft om een boek te schrijven over Lazarus, in de hoop om zo ook zijn eigen relatie met zijn nieuwe thuisland wat uit te klaren. Hij trekt naar Oekraïne en Moldavië om de geschiedenis van Lazarus te reconstrueren, samen met de fotograaf Rora.

Rora blijkt een vat vol verhalen, hij kent zijn weg in de onderwereld en weet als geen ander de sociale codes van de Balkan en de Oost-Europeanen te lezen. Een van die codes zegt dat een verhaal betrouwbaar is, als het maar goed verteld wordt. Dat dit voor de op feiten gefixeerde Amerikanen niet blijkt te gelden, is een van de problemen die opduiken tussen de melancholicus Brik en zijn vrouw. Tijdens zijn reis vraagt Brik zich steeds vaker af of er niet meer is wat hem van haar - en van Amerika - scheidt dan wat hen bindt.

De triest stemmende toestand die Brik aantreft op zijn reis in de Oekraïne en de Balkan (corruptie, geweld, prostitutie, overheid en onderwereld die verstrengelen) wordt nog bitterder gekruid door de verhalen en grappen van Rora, waarvan Brik zich voortdurend afvraagt of ze echt gebeurd zijn of niet. De norse Rora - verhalen lijken zijn enige communicatiemiddel - weigert meestal uitkomst te geven. Zijn wrange humor legt pijnlijk de gefnuikte dromen van zijn landgenoten bloot en zodra de lach weggestorven is, blijft alleen de wanhoop over.

En dat is ook het gevoel dat deze roman in zijn geheel achterlaat. Het slot van het boek - waarin dit keer de politie van Sarajevo een dubieuze rol lijkt te spelen - maakt de cirkel rond, maar is weinig opbeurend. De tragiek achter het verhaal van Lazarus moet de brandstof voor deze roman leveren, maar de motor gaat even sputteren wanneer de schrijver naar het einde toe op al te gekunstelde wijze parallellen tussen Lazarus en Brik gaat suggereren. In Amerika zijn ze gek op dat soort postmoderne spielerei, maar ons leek het hier overbodig.

Dat is het enige schoonheidsvlekje op dit verhaal, maar het zorgt er wel voor dat deze roman niet zo lang nazindert als de auteur ongetwijfeld voor ogen had. En dat is jammer. Want uiteindelijk hebben we op zijn minst 250 pagina's lang genoten van Hemons onmiskenbare schrijftalent en zijn we wel benieuwd of de vragen die dit boek oproept een antwoord krijgen in zijn volgende roman. 

Daan Wouters

© Cutting Edge -- 19 Jan 2009
images © Roald Triebels

Reageer