Erwin Mortier, 'Godenslaap'

Erwin Mortier, 'Godenslaap' (2008)

In Vlaamse velden

Op 11 november 2008 is het precies 90 jaar geleden dat er een einde kwam aan de Eerste Wereldoorlog. ‘Godenslaap', Erwin Mortiers nieuwe roman die gesitueerd is tegen de achtergrond van de Groote Oorlog, kon dus op geen beter moment verschijnen. Na ‘Marcel', ‘Mijn tweede huid' en ‘Sluitertijd' - zijn trilogie van de jeugd - leek Mortier voorbestemd om voor de rest van zijn dagen als schrijver van nostalgische plattelandsromans door het leven te gaan, maar met ‘Godenslaap' gooit hij zijn schrijverschap nu resoluut over een andere boeg. Het boek is met zijn meer dan vierhonderd pagina's verhalend proza de meest ambitieuze en indrukwekkende roman van Erwin Mortier tot nog toe geworden.

In ‘Godenslaap' blikt Helena Demont, een stokoude vrouw die de dood voelt naderen, terug op haar jonge jaren. De telg uit een welgesteld burgergeslacht vertrouwt op haar sterfbed in een tehuis haar jeugdherinneringen aan het papier toe, terwijl ze verzorgd wordt door de Marokkaanse verpleegster Rachida.

Nu haar man, haar dochter en haar broer overleden zijn, is Rachida de enige persoon waarmee Helena nog contact heeft. Rachida kan daardoor op veel mededogen rekenen, maar voor haar eigen moeder en dochter is Helena veel minder lovend in haar gegriefde geschriften: ‘Kinderen die voor hun ouders sterven noem ik inhalig. Ik was razend toen mijn dochter stierf, van haat en van ellende'. Voor haar homoseksuele broer heeft ze al evenmin een goed woord over. Hij was immers ook verliefd op Helena's grote liefde: de Engelse soldaat en fotograaf Matthew Herbert die ze tussen de puinhopen van het platgeschoten Ieper leerde kennen en die later haar echtgenoot en de vader van haar dochter zou worden.

De kleine geschiedenis van Helena die op Proustiaanse wijze op zoek gaat naar haar bezoedelde verleden, staat in een sterk contrast met de grote geschiedenis van de mensheid. Terwijl de wereld in brand staat, leert de jonge vrouw dankzij haar Engelse minnaar de liefde en de wereld beter kennen. Hoewel alles op het eerste gezicht rozengeur en maneschijn lijkt, zal de verwoestende oorlogsmachine Helena uiteindelijk toch de nodige mokerslagen toebrengen en een hypotheek op haar verdere leven leggen. Erwin Mortier toont subtiel aan hoe weerloos de mens is tegenover de wind van de geschiedenis: ‘We zijn muizen die in het looprad van het noodlot trappelen en we kunnen het noodlot aan of niet. Geen sonnet heeft ooit de koers van de geschiedenis verlegd. De wereld is de wereld'.

Tijdens het schrijven van deze roman heeft Erwin Mortier talloze dagboeken en foto's over de Groote Oorlog geraadpleegd, en dat is eraan te merken: inhoudelijk is ‘Godenslaap' een ijzersterk onderbouwd en genadeloos meeslepend verhaal. Naar goede gewoonte is ook Mortiers taalgebruik weer om van te smullen. Zijn bedwelmende zinnen dwingen je als het ware om trager te lezen om op die manier nog meer van zijn sensuele taalguirlandes te genieten.

Yves Desmet voorspelde tijdens de boekvoorstelling dat ‘Godenslaap' ooit in één adem vernoemd zal worden met ‘Het verdriet van België' van Hugo Claus. Een stoutmoedige stelling die we alleen maar volmondig kunnen onderschrijven. Erwin Mortier was al een gewaardeerd schrijver en polemist, maar met ‘Godenslaap' heeft hij zich nu definitief op het hoogste schavot van de Nederlandstalige letteren geheven. ‘Godenslaap' is Mortiers magnum opus en is één van de belangrijkste Nederlandstalige boeken die er de laatste jaren verschenen zijn. Deze veelgelaagde en in een majestueuze taal geschreven roman heeft alles in huis om uit te groeien tot een absolute klassieker.

Erwin Tommissen