Leonora Miano, Zwarte nacht

Genadeloze boosheid

Het cliché wil dat Afrika een rijke verhalentraditie heeft. Toch worden er in ons taalgebied maar weinig auteurs uit het zwarte continent uitgegeven. Als er dan toch eens eentje zijn kans krijgt, willen wij daar graag alle aandacht aan besteden. In het geval van de Leonora Miano is die aandacht trouwens meer dan verdiend. Deze jonge Kameroense heeft met ‘Zwarte nacht’ een erg degelijk debuut geschreven.

Miano groeide op in Douala, de grootste stad van Kameroen, maar verhuisde op haar achttiende naar Frankrijk om er te studeren. Ondertussen zijn er al drie romans van haar verschenen, waarvan ‘Zwarte nacht’ nu dus ook in het Nederlands. Dat is waarschijnlijk niet toevallig, aangezien dit debuut in Frankrijk verschillende prijzen wegkaapte en er ook excellente verkoopscijfers kon voorleggen.

Bij het openslaan van ‘Zwarte nacht’ bevinden we ons in het verzonnen dorpje Eku, in het zuiden van het al even imaginaire Afrikaanse land Mboasu. Eku is omsingeld door een legertje rebellen. De soldaten hebben de inwoners verboden het dorp te verlaten. Ayané is enkele dagen ervoor teruggekeerd uit Frankrijk om haar stervende moeder bij te staan, en zit nu dus gevangen in haar oude geboortedorp. Ze kan enkel afwachten tot de hel losbreekt.

Het door burgeroorlog verscheurde Mboasu lijkt verdacht veel op Soedan en iedereen die 'Wat is de wat ' van Dave Eggers gelezen heeft, zal bij de raid op het dorp aan dit conflict denken. Door de dingen niet bij naam te noemen, klaagt Miano echter geen specifiek conflict aan. Ze houdt de handen vrij om haar boek een universeel karakter te geven. ‘Zwarte nacht’ gaat over schuld, boete en individuele verantwoordelijkheid.

Het is daarbij duidelijk dat de jonge schrijfster kwaad, om niet te zeggen razend, is op de wantoestanden in haar continent. Jammer genoeg hindert die boosheid haar beoordelingsvermogen, want het zijn bijna uitsluitend de Afrikanen zelf die haar toorn opwekken. Alles wat er fout gaat, is hun schuld en hun schuld alleen.

Miano toont zich daarbij genadeloos en gespeend van alle menselijkheid. Individuen zijn volgens haar verantwoordelijk voor hun daden, zonder dat de omstandigheden daar ook maar enige rol in spelen. Wanneer de rebellen het dorp binnenvallen, zetten ze de aanwezige mannen letterlijk een mes op de keel en dwingen hen tot een barbaarse daad. Achteraf tonen Ayané, haar Afrikaanse zusters en in hun verlengde Miano geen enkel begrip. Integendeel, zij zijn van oordeel dat de mannen hadden moeten weigeren en zich dus laten afslachten. Volgens een idee van individuele verantwoordelijkheid, dat tegenwoordig erg populair is, zal dit wel kloppen. Maar eigenlijk is het een vorm van simplisme, gespeend van elke realiteitszin. Goede literatuur zou het tegenovergestelde moeten bewerkstelligen, namelijk begrip, begrip en nog eens begrip.

Vreemd genoeg lijdt ‘Zwarte nacht’ amper onder deze beperkte visie. Je voelt immers aan elke letter dat de boosheid, de verontwaardiging en het engagement van Miano oprecht is. Ze wil het beste voor haar continent. Daarbij trapt ze jammer genoeg in een voor de hand liggende val. Het is immers makkelijker om kwaad te zijn op de mensen die je ziet, in plaats van op de achterliggende structuren die het echte probleem vormen.

Toch kunnen we niet anders dan dit debuut aanprijzen, wat ons niet vaak overkomt bij een roman waar we het inhoudelijk mee oneens zijn. Miano’s engagement en vooral haar uitstekende stijl en verteltechniek trekken ons over de streep. Het is uitkijken naar volgend werk van deze jonge Afrikaanse schrijfster.

Details Fictie
Originele titel:
L'intérieur de la nuit
Auteur: Leonora Miano
Vertaler: Nini Wielink
Copyright afbeeldingen: Artemis & Co
Uitgever: Artemis & Co
Jaar:
2008
Aantal pagina's:
189