Willem Elsschot, 'Kaas'

Brandend actueel

Laat de woeste stormloop op de winkels in deze soldenperiode je niet bedriegen: het is weer eens crisis!  Uitgeverij Athenaeum kon hun nieuwe uitgave van ‘Kaas’, de novelle van Willem Elsschot, dan ook niet beter gepland hebben. Het boek is immers noch steeds brandend actueel.

‘Kaas’ dateert van 1933 en beschrijft de ondergang van een kleine zelfstandige, Frans Laarmans. Na de dood van zijn moeder komt Laarmans, die al jaren als klerk werkt, via via in contact met een Hollandse kaasboer. Die draait hem twintig ton Edammer in zijn nek. Laarmans is nu ‘Algemeen vertegenwoordiger voor België en het Groothertogdom Luxemburg’. Op zelfstandige basis, uiteraard. Eerst is hij blij. Hij voelt zich een hele meneer en pakt daar graag mee uit bij de andere hele meneren. Maar na verloop van tijd begrijpt hij dat hij is opgelicht. Uiteindelijk draait zijn droom op niets uit. Laarmans gaat op de fles en moet terug naar zijn bescheiden klerkenbestaan.

Met zijn onnavolgbare stijl fileert Elsschot genadeloos de zeden en gewoonten van de hoge heren die in de handel zitten. ‘Kaas’ is bij momenten hilarisch. De tekst is meer dan 75 jaar oud, maar inhoudelijk leest hij nog steeds alsof hij gisteren geschreven is. Bovendien doet het Belgisch Nederlands waarmee Elsschot zich bedient heerlijk ouderwets aan. Wij zijn steeds verkocht als we op woorden als equilibrist of triktrakdoos stuiten. Voor de anderen is er achteraan het boek een verklarende woordenlijst.

Deze uitgave verschijnt in de onvolprezen Perpetuareeks. Daarin zullen de honderd beste werken uit de wereldliteratuur worden samengebracht. Naar goede Perpetuatraditie wordt het boek afgesloten door een nawoord van een lid van de jury die de titels voor deze reeks heeft gekozen. In het geval van ‘Kaas’ neemt niemand minder dan Arnon Grunberg – nog zo’n kurkdroge stylist - de honneurs waar. Hij wijst erop dat dit verhaal eigenlijk een tragedie is, terecht overigens.

Hoe kleinburgerlijk ook, de droom van Laarmans doet niemand kwaad en is volledig oprecht. Na jaren van werk als loonslaaf heeft hij eindelijk de kans om onafhankelijk te zijn. En die kans glipt hem voor de ogen van zijn vrouw en kinderen tussen de vingers. Je moet geen psycholoog zijn om te zien dat zijn bescheiden ambities Laarmans uiteindelijk zullen breken. Naast de maatschappijkritiek is deze diepmenselijke tragiek de reden waarom ‘Kaas’ vandaag de dag nog steeds zo aanspreekt. Het is niet voor niets dat Dick Matena de novelle vorig jaar nog tot een excellente beeldroman verwerkte.

Wij verkiezen echter deze tekstversie. Het is een geweldig verhaal dat al even mooi en sober vormgegeven is. Natuurlijk is het absurd om zo’n klassieker te quoteren. Iedereen weet dat hier enkel de vijfsterrenbehandeling past.

Details Fictie
Auteur: Willem Elsschot
Uitgever: Polis
Jaar:
2008
Aantal pagina's:
114