Willem Elsschot, 'Het dwaallicht, een beeldroman door Dick Matena'

Dick in orde

Dick Matena stelde zich vanaf 2001 een doel: befaamde romans uit de literatuurgeschiedenis in stripvorm gieten. Beeldromans zou hij ervan maken. De oorspronkelijke tekst van de auteurs wou hij zo intact mogelijk houden. Met ‘De avonden’ van Gerard Reve beet hij de spits af. Zowel literatuurcritici als stripfanaten waren lyrisch over het resultaat. Daarop volgden Dickens’ ‘A Christmas carol’ en Jan Wolkers’ ‘Kort Amerikaans’. In 2008 was ‘Kaas’ van Willem Elsschot aan de beurt. Deze laatste auteur ligt Matena wel, want kort erna verscheen ‘Het dwaallicht’, zijn versie van Elsschots laatste roman.

‘Het dwaallicht’ brengt ons terug bij Laarmans, het hoofdpersonage uit ‘Kaas’. Op een ellendige novemberavond wil Laarmans uitzonderlijk onmiddellijk na het werk naar huis terugkeren. Uitzonderlijk, want normaal gezien verschuilt hij zich steevast eerst nog even in de kroeg. Maar drie Afghanen, ‘mijn drie zwartjes’, zoals Laarmans ze noemt, vragen hem de weg naar de Kloosterstraat 15, het adres van een zekere Maria Van Dam. Geïntigreerd door hun zoektocht naar deze mysterieuze vrouw besluit Laarmans er een persoonlijke zaak van te maken om de queeste van ‘zijn drie zwartjes’ te leiden tot ze aan hun einddoel geraken. Een lange tocht door Anwerpen vangt aan.

Naar goede gewoonte gebruikt Matena de oorspronkelijke tekst als was die heilig. De monologue intérieur van Laarmans vindt een onderkomen in tekstkaders bovenaan op de platen en in de denkballonnen, maar evengoed in zijn tekeningen zelf. Dick Matena’s Laarmans lijkt, met zijn lichtjes gebogen houding en vermoeide blik, het gewicht van de hemel op zijn schouders te torsen. Net zoals in zijn bewerking van ‘Kaas’ heeft hij Laarmans de uiterlijke trekken van Willem Elsschot gegeven, en maakt zo van het personage expliciet een alter ego van de schrijver. Matena weet de onderdrukte emoties uit de roman van woorden naar tekeningen te vertalen. Hij maakt van Laarmans een intriest en ingehouden getormenteerde figuur die de hersenschim van zijn drie zwartjes najaagt als had hij geen andere keuze.

Dick Matena kiest in deze beeldroman alleen maar voor bruintinten. Ze doen denken aan het sepia van oude foto’s, maar benadrukken vooral de donkere, kille novemberavond waardoor Laarmans zich met zijn drie zwartjes begeeft. Het regent ook quasi onafgebroken in de tekeningen. De straten en huizen tekent hij strak, realistisch. Je stelt je Dick Matena met een schetsboek in de stad voor, maar alleen uit de weergave van de haven aan het einde van de strip kun je afleiden dat het hier om Antwerpen gaat en niet zomaar een troosteloze spookstad. De mensen en vooral hun moeizame communicatie vullen de kaders, niet de stad.

Zijn tekenstijl is even nuchter en zakelijk als Elsschots schrijfstijl. Alleen in Laarmans’ fantasie van Fathma in Bombay lijkt er een uitweg uit de saaie realiteit mogelijk te zijn, maar zelfs in Bombay blijven bruintinten en regen Laarmans met beide voeten op de grond houden. Uiteindelijk moeten Laarmans en zijn drie zwartjes zich tevredenstellen met wat ze hebben en daar hun geluk in trachten te vinden.

Dick Matena heeft al meermaals bewezen dat een stripversie van een roman trouw kan blijven aan de oorspronkelijke tekst en er nog heel wat aan kan toevoegen. In ‘Het dwaallicht’ toont Matena zich opnieuw een meester hierin. Het lijkt alsof de tekeningen al altijd in Willem Elsschots boek verscholen zaten. Eigenlijk zou elke auteur stiekem moeten dromen van een bewerking van zijn roman door Dick Matena.

Details Strips
Auteur: Willem Elsschot
Tekenaar: Dick Matena
Uitgever: Athenaeum - Polak & Van Gennep
Jaar:
2008
Aantal pagina's:
154