Wallace Stegner, ‘Wat behouden blijft’

Kabbelende roman over kalme levens

‘Hoe schrijf je een boek dat iemand zal lezen over zulke kalme levens als deze?’ Verteller Larry vraagt het zich af en zijn bedenker Wallace Stegner beantwoordt de vraag. In ‘Wat behouden blijft’ schetst de Amerikaanse auteur een levenslange vriendschap tussen twee koppels, zonder ‘de promiscuïteit, de bewogen scheiding, de alcohol, de drugs en de verloren weekenden’ waaraan lezers zich verwachten.

Aan het woord is literatuurwetenschapper Larry Morgan, die als oude man terugblikt op enkele significante gebeurtenissen uit de 34-jarige vriendschap. Wanneer de Morgans en de Langs elkaar voor het eerst ontmoeten, bevinden we ons midden in de Grote Depressie. Terwijl de Morgans elke cent moeten omdraaien, beschikken Charity en Sid Lang over een fortuin. Maar onbaatzuchtig adopteren ze hun nieuwe vrienden ‘in hun uitgebreide, rijke, machtige en geruststellende clan’.

Aan het hoofd van de clan staat Charity. Deze innemende vrouw bewondert de inspanningen van Larry en Sally om de American Dream te realiseren. Zij zijn immers niet zoals sommigen ‘aan wie de spatborden en koplampen werden vastgeschroefd’ op de montageband. Larry’s toenemende succes als schrijver leidt bij Charity echter tot een groeiende frustratie over Sids gebrek aan ambitie als universiteitsmedewerker. Tot onvrede van Larry, die zich al snel stoort aan haar dominante karakter.

In de scènes die de relatie tussen Larry en Charity beschrijven, toont Stegner zich een meesterlijke observator van subtiele emoties. Om de onderhuidse spanning voelbaar te maken, zijn dan ook geen grote drama’s vereist. Eén gedetailleerde scène volstaat, waarin Charity zoals gebruikelijk het verloop van de avond bepaalt: zij zal samen met Sally en Larry de negende symfonie van Beethoven beluisteren. Sid doet de afwas, als straf voor zijn algehele incompetentie, zoals hij iets later aan Larry toevertrouwt.  

De aanleiding voor deze duiktocht in de herinnering is een picknick, waarvoor beide koppels na enkele jaren opnieuw bijeenkomen. De eigenlijke gebeurtenissen spelen zich dan ook af op één dag. Die opbouw zorgt ervoor dat het tempo soms drastisch verminderd wordt. Een probleem waarvan Stegner zich - als docent creatief schrijven - bewust was: ‘I was doing something that I would have advised almost any student of mine not to do. […] I don’t know if I succeeded or not.’

De trage passages vergeven we hem echter welwillend, want naast een realistisch beeld van een rijpe vriendschap, schetst Stegner ook een verrijkend portret van de Amerikaanse sociale context van de jaren dertig tot zeventig. In de beschrijving van de universitaire loopbaan van Sid en Larry doet de roman overigens sterk denken aan John Williams’ ‘Stoner’. Ook in de talrijke natuurevocaties, die vaak de aanleiding vormen om dichters uit de romantiek te citeren, blinkt Stegner uit.

Wallace Stegner schreef ‘Wat behouden blijft’ op 78-jarige leeftijd. De levenservaring van de auteur vloeit dan ook rijkelijk over de pagina’s van zijn laatste boek. Het resultaat is een verfijnde roman die volledig gedreven wordt door de karakters van vier interessante hoofdpersonages, die je aan het eind door en door lijkt te kennen. 

Details Fictie
Originele titel:
Crossing to safety
:
Vertaler: Edzard Krol
uitgeverij: Lebowski Publishers
Jaar:
2015
Aantal pagina's:
414