Viktor Hachmang & F. Bordewijk, ‘Blokken: de mislukking van een heilstaat’

Zware kost

Onze Nederlandse lezers die nog steeds worstelen met jeugdtrauma’s van de boekbesprekingen van zijn werk zullen het ons hopelijk vergeven, maar wij hadden nog nooit gehoord van F. Bordewijk. De Nederlandse advocaat is vooral bekend van drie korte werken, waaronder 'Bint' en 'Karakter', allemaal uit het interbellum. Even onbekend voor ons was Viktor Hachmang. Zijn illustraties verschenen onder meer in The New York Times, Die Zeit en Wired. Twee jaar geleden debuteerde hij met een kort stripverhaal bij een kleine Engelse uitgeverij.

Voor deze strip bewerkte Hachmang ‘Blokken’ van Bordewijk, een dystopische roman die in 1931 een jaar eerder verscheen dan het vergelijkbare maar veel beroemdere ‘Brave new world’ van Aldous Huxley. Op dat moment viert de Nederlandse avant-garde, met als bekendste exponent De Stijl, haar hoogdagen. Bordewijk laat er zich graag door inspireren voor zijn stijl van ‘gewapend beton’ met veelal korte zakelijke, beschrijvende zinnen.

Net omwille van die zo kenmerkende schrijfstijl koos Hachmang er voor om à la Dick Matena de volledige tekst te behouden in zijn stripadaptatie. Dat doet het boek helaas geen goed. Niet alleen moet je je als lezer door zinnen worstelen met anachronistische verba zoals ‘allerwegen’, ‘middelerwijl’ en ‘nimmer’, bovendien geeft het het verhaal een gravitas die nog eens extra drukt op de toch al niet bijzonder optimistische vertelling.

Het hoofdpersonage van het boek is de even rechtlijnige als rechthoekige stadstaat zelf. De inwoners doen niet meer dan de hoofdstad bevolken. Hachmang gaf ook hen hoekige gelaatstrekken. Zijn tekeningen variëren van puur figuratief tot compleet abstract. Ze komen hard aan en geven daardoor de al benauwende tekst een nog meer angstaanjagende en beklemmende invulling. Daarnaast koos de jonge illustrator voor een minimum aan kleuren, met een primaire steunkleur per hoofdstuk en verder enkel wit, grijs en zwart, net zoals in De Stijl.

Bordewijk voorspelde met zijn roman de opkomst van achteraf bekeken weerzinwekkende politieke bewegingen, die massarituelen, symboliek en rechtlijnigheid hoog in het vaandel droegen. Sciencefiction als spiegel van de jaren dertig, maar evengoed van de jaren tien, met verwijzingen naar de surveillancestaat en het recht op privacy en uniciteit. Met een iets eigentijdsere interpretatie, voornamelijk op het gebied van de tekst, had Hachmang deze roman een nog breder, nieuw publiek kunnen geven.

Details Strips
Auteur: F. Bordewijk
Illustrator: Viktor Hachmang
Uitgeverij: Nijgh & Van Ditmar
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
112