Margaret Atwood, Het verhaal van de dienstmaagd

Exodus van de mensheid

In de nabije toekomst raakt Noord-Amerika in de greep van een religieus totalitair regime. Alle bestaande vrijheden en rechten worden afgeschaft, de theocratie wordt ingesteld en de Verenigde Staten worden herdoopt tot Gilead. In Gilead volgt men het bijbelboek Genesis naar de letter, of beter: men volgt de passages die de machthebbers kiezen Het is een staat waarin bizarre Bijbelse voorschriften en seksuele frustraties van machtsbelusten en machtelozen samen een machtige mix van terreur en willekeur bewerkstelligen. Kortom: er verandert niet zoveel.

Margaret Atwood, een van Canada's meest gevierde schrijfsters, schreef dit boek al in 1987, meer dan tien jaar voor de grote extremistische religieuze aanslagen die de wereld schokten en deden verstommen. Het boek benadrukt de gruwelen die het individu in de theocratische staat meemaakt en neemt de vorm aan van de langgerekte memoires van een vrouw, tot een bepaalde functie gereduceerd.

We ontmoeten Vanfred, een zogenaamde 'Dienstmaagd' in de vroege periode van de absolute theocratie Gilead. De Dienstmaagden zijn er een speciale klasse van vrouwen die enkel instaan voor de voortplanting van de ‘Bevelhebbers', meestal mannen van invloed, waaraan zij worden toegewezen. Tijdens een wekelijks ritueel paren de Bevelhebber, zijn vrouw en de Dienstmaagd in een even bizarre als tragikomische eenmaking van het vlees. Elke andere vorm van seksueel verkeer met Dienstmaagden wordt streng bestraft en polygamie of buitenhuwelijkse seks wordt zelfs met de dood beboet.

Aangezien de echtgenote van de Bevelhebber van Vanfred zelf niet in staat is tot het baren van een kind en dit bij haar tot groot verdriet leidt, heerst er voortdurend een onuitgesproken rivaliteit. De hele samenleving is geobsedeerd door vruchtbaarheid en voortplanting en alle ogen van het gezin zijn voortdurend op Vanfred gericht. Als zij zwanger wordt, dan zijn de zorgen van haar en het gezin voorbij, de Bevelhebber zal worden gepromoveerd, zijn vrouw zal het kind opvoeden en zij zal als geslaagde Dienstmaagd respect krijgen van al haar lotgenoten. Slaagt ze niet, dan wordt ze tot onvrouw bestempeld en verbannen, of erger.

Maar het zijn niet de piekeringen over haar lot die Vanfred 's nachts uit haar slaap houden. Atwood toont vooral een onzekere, moegetergde vrouw en moeder die haar kind uit een vorig leven, uit de tijd van het vorige regime, heeft moeten afstaan en die zwaar geplaagd wordt door haar loodzware herinneringen. Het is niet het regime zelf dat zoveel leed bij haar veroorzaakt, maar wel het feit dat ze het ooit anders heeft geweten, dat ze ooit vrij is geweest.

En ook over die Westerse seculiere vrijheid is Atwood niet ondubbelzinnig positief. Ze schetst een beeld van de moderne maatschappij als een samenleving waarin mannen en vrouwen aan keuzevrijheid en onzekerheid ten onder gaan. Gilead is een spiegel van onze samenleving, even star in zijn onvrijheid als wij in onze emancipatie, in onze drang om steeds verbandloos te leven. Het is dan ook moeilijk om over een echt feministische roman in de strikte zin te spreken, want het is net de bevrijdingsdrang, het absoluut overschrijden van alle traditionele en door de sociobiologie ingegeven waarden, die de democratie en het individu in de nesten brengt.

Als het boek van Atwood een term opgeplakt kan krijgen, dan zouden wij het een dialectische roman noemen. Het politieke systeem hobbelt over het punt van verzadiging voort via steeds tegengestelde systemen en de mens, als onwillend en passief wezen, hobbelt mee.

Een meesterwerk.

Details Fictie
Originele titel:
handmaid's tale
Auteur: Margaret Atwood
Uitgever: Prometheus
Jaar:
2009
Aantal pagina's:
329