Valeria Luiselli, 'Vertel me het einde'

Boosheid biedt troost

'EU beperkt export rubberboten naar Libië in strijd tegen mensensmokkel', konden wij deze zomer in de krant lezen. Soms weet je niet meer of je moet lachen of huilen wanneer je het nieuws volgt. Zeker de opvangcrisis brengt het allerslechtste in politici en publieke opinie naar boven. ‘Vertel me het einde’, het nieuwste boek van Valeria Luiselli, toont dat dit fenomeen niet eigen is aan Fort Europa. Ook de Verenigde Staten draaien door wanneer ze met migratie moeten omgaan.

Als Mexicaanse diplomatendochter reisde Luiselli de hele wereld rond. Vandaag woont ze in Harlem, New York waar ze schrijft en lesgeeft. Met de essaybundel ‘Valse papieren’ en de novelle ‘De Gewichtlozen' vestigde ze haar naam als kroonprinses der Latijns-Amerikaanse letteren. Luiselli is op haar sterkst wanneer ze haar scherpe observaties mengt met haar eruditie over vergeten literaire groten als Ezra Pound of Joseph Brodsky. Door haar schijnbaar lichtvoetige stijl heb je als lezer amper door dat je een compromisloze auteur aan het lezen bent.

‘Vertel me het einde’ is even radicaal als haar vorige werk, maar het is geen fictie. Dit essay gaat over de politieke en juridische reactie op de massale toestroom van kinderen die de grens tussen Mexico en de VS oversteken. Het overgrote deel ontvlucht met de hulp van mensensmokkelaars de drugsbendes die hun samenleving compleet kapot maken. Om een beeld te geven: tussen oktober 2013 en juni 2014, de maand dat de crisis werd afgekondigd, was het aantal gedetineerde minderjarigen opgelopen tot 80.000.

In plaats van de kern van het probleem aan te pakken, reageert de regering-Obama door de procedure van deze jongeren sterk te versnellen. Klinkt goed – ook hier vinden velen dit een wondermiddel – maar het komt er eenvoudigweg op neer dat de kinderen en de organisaties die hen juridisch vertegenwoordigen veel minder tijd kregen om hun verdediging voor te bereiden.

In 2015 meldt Luiselli zich samen met haar nicht aan als vrijwillige tolk. Ze moet elke vluchteling 40 standaardvragen stellen waarna er gekeken wordt of het kind in kwestie kans maakt voor een rechtbank. Die vragen vormen de leidraad doorheen dit boek. Een van de mooie aspecten aan dit essay is dat het ongegeneerd de lof van vluchtelingenorganisaties en advocaten vreemdelingenrecht zingt, twee categorieën die te vaak als profiteurs weggezet worden.

Luiselli schreef dit essay als uitlaatklep voor haar boosheid en engagement. Op die manier zitten die niet in de weg van haar volgende roman die ook over ook over minderjarigen zonder verblijfsvergunning zal gaan. En dat ze boos is, mag duidelijk zijn. 'Hoe leg je uit dat je nooit door inspiratie wordt aangespoord een verhaal te vertellen, maar door woede en helderheid.'

Hoewel ‘Vertel me het einde’ een politieke aanklacht is, kruipt het bloed waar het niet gaan kan. Luiselli’s prachtige taal en welgekozen metaforen tillen dit werk op tot ver boven het niveau van een doordeweeks sociaal-realistische aanklacht. ‘Dat de wreedheid van grenzen slechts een dunne laag was waar je doorheen moest breken, en dat er aan de andere kant een mogelijk leven wachtte. Later ontdekte ik dat wie hier lang genoeg blijft zich de plek waar hij vandaan komt gaat herinneren als een achtertuin die je midden in de winter door het raam ziet: een skelet van de wereld, een verlaten gebied met dode en oude objecten.‘ Dat zo’n schrijfster zich op dit thema gooit, biedt troost in tijden van krankzinnige presidenten, gewetenloze staatssecretarissen en hun deprimerende aantal kiezers.

Details Non-fictie
Originele titel:
Tell me how it ends
Auteur: Valeria Luiselli
Vertaler: Fiep van Bodegom, Merijn Verhulst
Uitgerverij: Karaat, Das Mag Uitgevers
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
136