Valeria Luiselli, 'De gewichtlozen'

Schaamteloos erudiet

‘Na het succes van Bolaño in de gringowereld komt er zeker een volgende Latijns-Amerikaanse boom.’ Aan het woord is White, een jonge New Yorkse uitgever. Hij speelt een beperkt rolletje in ‘De gewichtlozen’, het romandebuut van Valeria Luiselli (°1983). Maar de jonge Mexicaanse oordeelt mild over haar personage, want ‘In tegenstelling tot de meeste Amerikaanse redacteuren die Spaans spreken en een periode in Zuid-Amerika hebben doorgebracht … wist hij wel iets af van de krachten die in de Latijns-Amerikaanse literatuurgeschiedenis spelen.' Het is maar dat je het weet: Valeria Luiselli is niet op haar mondje gevallen.

Net als in haar fascinerende essaybundel ‘Valse papieren’ die in 2012 verscheen, toont Luiselli zich een zelfbewuste dame, die ongegeneerd haar literaire bagage tentoonspreidt. ‘De gewichtlozen’ is een complex spiegelverhaal waarin een naamloze jonge schrijfster zich verliest in haar roman over Gilberto Owen, een Mexicaanse dichter die in de jaren '20 in New York verbleef.

In een eerste deel van 'De gewichtlozen' blikt de vertelster terug op haar eigen verblijf in New York. Ze werkte voor White, die op zoek was naar een geschikte onbekende Latijns-Amerikaanse auteur om op de markt te brengen. Door een vervalste vertaling van zijn werk overtuigt de schrijfster haar baas om Owen uit te geven. Het bedrog komt uit en ze verlaat de stad. Nu, getrouwd en twee kinderen later, schrijft ze een roman over Owen.

'Maar de vezel van de fictie begint aan de werkelijkheid te tornen, en niet vice versa, zoals dat zou moeten zijn.' Hoe scherper de vertelster Owen neerzet, hoe meer ze zichzelf uitwist. In het tweede deel van ‘De gewichtlozen’ krijgt Owen vlees en bloed. We zien hem samen met Federico ‘het Spanjooltje’ Lorca Harlem onveilig maken. Hoewel Owen aan levercirrose lijdt en stilaan blind wordt, wil hij een roman schrijven die in de eerste persoon verteld wordt door een vrouw met een donker gezicht en diepe wallen onder haar ogen. De verwijzing naar de schrijfster is duidelijk en als lezer weet je niet meer wie hier nu eigenlijk aan het woord is.

Verwacht niet dat Luiselli je een helpende hand reikt. Zij is niet geïnteresseerd in de plot. ‘I don't believe in the 'grand finale. I hate Wagner,’ laat ze op Twitter weten wanneer een journaliste van ‘The Guardian’ ernaar vraagt. De Mexicaanse wou een roman schrijven die begrippen als tijd en plaats overstijgt. ‘Een roman die je van buitenuit moet schrijven om hem van binnenuit te kunnen lezen,’ noemt haar vertelster het met een verwijzing naar Saul Bellow.

‘De gewichtlozen’ is een mooie, vernieuwende en intrigerende roman, maar als lezer mag je niet vies zijn van enige hoogdravendheid. Als namen als Louis Zukofsky, José Limon of en mysterieuze broers Homer en Langley Collyer je niks zeggen, pak je er beter Wikipedia even bij. Verwar het in ieder geval niet me arrogante namedropping. Luiselli gaat echt met het werk van haar helden aan de slag, bijvoorbeeld wanneer ze in een herinnering van Owen over zijn kinderen subtiel naar ‘A girl’, het prachtige gedicht van Ezra Pound, verwijst.

Samen met de ingenieuze structuur en de scherpe stijl van Luiselli zorgt die gelaagdheid ervoor dat wij enorm van ‘De gewichtlozen’ genoten hebben. Het is nu eenmaal verfrissend om een jonge schrijfster te lezen die - zonder zich een seconde voor haar eruditie te schamen - haar lezers durft uit te dagen en te prikkelen.

Details Fictie
Originele titel:
Los ingrávidos
Auteur: Valeria Luiselli
Vertaler: Merijn Verhulst
UItgeverij: Karaat
Jaar:
2014
Aantal pagina's:
189