Valeria Luiselli, 'Archief van verloren kinderen'

Roman van blijvende waarde

Al van bij haar debuut wist de Mexicaanse, maar tegenwoordig in New York residerende schrijfster te imponeren. Recent schreef ze het essay (in vierenveertig vragen) 'Vertel me het hinde' waarin ze zich baseerde op eigen ervaringen als tolk voor minderjarige vluchtelingen.

In haar nieuwste roman werkt de productieve Luiselli deels op dat onderwerp voort, al gaat het ook om het langzaam maar zekere afbrokkelen van een relatie. In 'Archief van verloren kinderen' beschrijft ze hoe een nieuw samengesteld gezin een tocht aanvat van New York naar het verre, onherbergzame Arizona. Naar Apachegebied, 'omdat zij de laatsten van iets waren'.

In een oude Volvo trekt het Mexicaans-Amerikaanse gezin op reis, met enkele dozen in de koffer en een wankele en erg onzekere toekomst voor de boeg. 

Met op de achtergrond twee kinderen merk je op hoe het jonge koppel steeds verder uiteendrijft. Elk van hen gaat zodanig op in het werk, dat er amper nog tijd of ruimte is voor elkaar. Zo ziet de net geen tienjarige zoon gaandeweg steeds beter in hoe beide partners amper nog met elkaar communiceren en van elkaar vervreemden, waardoor een relationele breuk niet langer meer af te wenden valt. 

Luiselli werkt door op het eerder aangeboorde thema van migratie, maar verwerkt het in een andere vorm. Geen essay dit keer dus, wel een complexe, gelaagde en voldragen roman.

Opvallend is bijvoorbeeld hoe Luiselli werkt met verschillende vertelperspectieven en die bovendien nog eens rijkelijk lardeert met de meest uiteenlopende verwijzingen. Zo komen zowel de brede wereldliteratuur als andere disciplines (muziek - Bowie!, film, dans...) aan bod. 

Hoewel Luiselli zich een langere aanloop permitteert, merk je als lezer toch hoe ze een ronduit uniek universum weet te schetsen. Complex dus, maar evengoed ook boeiend. En aandoenlijk, als je begint in te zien hoe dit misschien wel haar meest openhartige roman is. Dat merk je bijvoorbeeld aan de wissel in vertelperspectief. Ergens halverwege ontknopen zich verschillende verhaallijnen, waaronder de plotse, onvoorziene verdwijning van beide kinderen. Het stelt gelijk alles op scherp. De zoon neemt het woord en richt zich tot zijn jongere zusje. Het zorgt voor een heerlijk verrassende, maar bovenal mooie en aandoenlijke wending.

Luiselli maakt het de lezer allesbehalve gemakkelijk, al stelt ze wel degelijk erg belangrijke en essentiële vragen ('wat is documenteren?', 'welke zin heeft het om iets vast te leggen?').

Kenmerkend is haar hoogdravende, sterk academisch getinte vertelstijl die onder meer door het gebruik van de meest uiteenlopende bronnen (poëzie, dagboeknotities, foto's, archiefstukken) vaak gefragmenteerd en erg associatief aandoet.

Het deels door eigen ervaringen geschraagde 'Archief Van Verloren Kinderen' met thema's als volwassenwording, verlies van onschuld en verloren jeugd slaagt erin om op grootse en imposante wijze de lezer te overtuigen van een ander, meer genuanceerd perspectief op het leven. De immer rusteloze Luiselli bulkt van het talent en buit met deze nieuwe, bij het nekvel pakkende roman ten volle haar literaire talent uit.

Het levert zoals gezegd een erg fraaie roman op, die deels een bittere aanklacht tegen de genadeloze machinaties van een inhumaan systeem vormt, maar tezelfdertijd erin slaagt om blijvende, tastbare herinneringen te inventariseren.