Una, 'Ontaard verklaard'

Mijn God, wat vinden we het moeilijk om een oordeel te vellen over ‘Ontaard verklaard’. En niet omdat we twijfelen aan de kwaliteiten van deze graphic novel, laat dat duidelijk zijn. Dit is goed. Kwaliteit. Uniek.

Het gaat hem om de inhoud. Zoals altijd willen we ons indrukwekkend licht laten schijnen over dat waar het over gaat. Maar vreemd genoeg - eerlijk waar - voelen we ons ongeschikt.

Maar ach, eerst de inhoud. ‘Ontaard verklaard’ is het verhaal van de auteur: Una. Een autobiografisch verhaal dat begint in haar jeugd. Als klein meisje heeft Una het niet makkelijk. Ze leeft, zoals iedereen, maar met een stempel. Una zou een slet zijn. Een meisje dat te koop loopt met haar lichaam – hoewel ze dat niet doet. Een meisje dat oudere vriendjes heeft en daardoor niet volgens de gangbare moraal leeft.

Of zo lijkt het. Want hoe de buitenwereld iemand ziet, komt zelden overeen met hoe een mens naar zichzelf kijkt. Zeker niet als het over een kind gaat – een kind! Amper tien jaar. Una schets een beeld van zichzelf op de meest subtiele manier die we ooit lazen. Ze tekent het beperkte, nog niet gevormde wereldbeeld van een klein meisje. Een kind, dat gewoon zichzelf wil zijn maar niet over de juiste referenties beschikt om ‘de juiste’ beslissingen te maken. Una leeft, en wanneer een man haar aanspreekt, stelt ze zich geen vragen. Hij is vriendelijk. Als de man zijn broek laat zakken, is dat vreemd. Maar een meisje, veel te jong, weet niet hoe te reageren. Wie kan haar dat kwalijk nemen?

Het vervolg laat zich raden. Trauma, een moeilijke jeugd. Isolement - want dat is de essentie. Una kijkt verder als zichzelf. Ze zoekt naar een verklaring voor de dingen die gebeurt zijn. Ze kijkt naar de Britse samenleving in de jaren zeventig. Hoe seksisme welig tierde en niemand zich daar vragen bij stelde. Ze maakt een link tussen haar verhaal en een aantal moorden die tijdens haar jeugd plaatsvonden. De Yorkshire Ripper heeft het gemunt op prostituees. Veel vrouwen sterven.

Una graaft diep. In het tweede deel van de strip verlaat ze het autobiografische om zich op maatschappelijke en/of feministische theorieën te focussen. Ze zoekt.

Theorieën, wanneer ze zo open en bloot neergeschreven worden, doen een lezer al eens steigeren. Alsof hij een lesje geleerd wordt. Waardoor die lezer al eens het tegendeel wil denken. Tijdens een universitaire les is dat goed – kritisch denken wordt gewaardeerd – maar hier is het fout.

Want Una heeft gelijk. De stellingen die ze neerschrijft – over waarom daders meer aandacht krijgen als de slachtoffers, over hoe dit een soort zelfbeschermende reflex is van de ‘neutrale’ toeschouwer – houden steek.

Maar het is voornamelijk fout omdat je deze strip niet mag zien als een les. Het is een ontzettende aangrijpende zoektocht van een vrouw die in het reine komt met zichzelf en de wereld. Een vrouw die zoekt naar een verklaring. De theorieën zijn alles behalve droog-universitair. Ze zijn een manier om iets te verwerken, te plaatsen. Te veranderen.

Dat hoogstpersoonlijke zie je het best in de tekeningen. Poëtisch, soms abstract, waarin veel plaats is voor stilte en bezinning. Anders.

Vandaar: onze kritische geest wil reageren op de feministische theorieën, kanttekeningen zetten bij dit en dat. Maar waarom? Una weet het beter. Voor haar, en eigenlijk voor iedereen, is seksisme geen theorie. Geen tekst, maar realiteit. Net als deze strip.

 

Details Strips
Originele titel:
Prachtig doorleefd, emotioneel en confronterend
Auteur: Una
Uitgeverij: Soul food comics
Jaar:
2016
Aantal pagina's:
204