Tsjêbbe Hettinga, 'Het vaderpaard/It faderpaard'

Klankrijke onversneden Friese poëzie

Wat weten we in Vlaanderen van de Friese dichter Tsjêbbe Hettinga (1949-2013)? Weinig: dat hij ontzettend veel poëzie heeft geschreven en in Friesland zo veel meer was dan een cultheld. Zijn naam wordt er tot op heden met ontzag uitgesproken. Wat wil je? Hettinga is een uniek fenomeen in de Nederlandse letteren. Zijn leven laat zich dan ook lezen als een vlot geschreven roman. Opgegroeid in een katholiek boerengezin in Burgwerd, een onooglijk dorp, publiceert hij vanaf 1970 zijn eerste gedichten in diverse Friese literaire tijdschriften. 

Zoals iedere Fries is hij uiteraard een fervent schaatser. Een oogkwaal verhindert hem helaas aan wedstrijdschaatsen te doen. Gelukkig lukt het lezen en schrijven hem, dankzij een loep, wel nog. Het is echter jarenlang wachten op erkenning als dichter. Die komt er pas in 1992 met 'Under seefûgels De kust': een verzameling gedichten waarin hij zijn definitieve vorm vindt. Tussen het schrijven door ontpopt hij zich steeds meer als een performer. Hoe hij zijn gedichten leest, wordt fel gesmaakt. Het succes blijft niet uit. Hij wordt door het publiek op handen gedragen. Het gaat hem voor de wind. Zo staat hij in oktober 1993 tijdens de Frankfurter Buchmesse naast gerenommeerde namen als Hugo Claus, Hella Haasse, Harry Mulisch en Cees Nooteboom. 

Toch vragen de meesten, behalve Benno Barnard dan, zich af wie die Tsjêbbe Hettinga uiteindelijk is. Na een eerste kennismaking tussen beiden klikt het, waarna hij zijn vaste vertaler en artistieke metgezel wordt. Als de dichter in 2013 sterft, is evenwel de helft van zijn omvangrijk oeuvre nog niet vertaald. Barnard, die te weinig Fries kent om die klus alleen te klaren, roept hiervoor de hulp in van Tsead Bruinja en Teake Oppewal, twee kenners van de Friese taal.

Het resultaat van hun samenwerking mag er wezen: 'Het vaderpaard/ It faderpaard' of het verzameld werk van Tsjêbbe Hettinga: een vuistdik boek waarin de Homerus van de Lage Landen in onvergetelijke verzen de lof zingt over natuur en mens.  

Nostalgische gedichten, zonder ooit goedkoop sentimenteel te worden over vogels, bomen, het vissersleven en de zee. Epische gezangen waarmee hij elke toehoorder weet te betoveren. Klankrijk Fries dat in de vertaling van Benno Barnard - nergens tast hij de authenticiteit van Hettinga's poëtica aan -  even aantrekkelijk en beeldrijk klinkt. Het dient gezegd: Benno Barnard kon zijn literaire vriend geen mooier eerbetoon bezorgen dan hem bij het brede publiek te introduceren. Sla het verzameld werk van deze dichter op een willekeurige bladzijde open en het is genieten. Zoals bijvoorbeeld in volgend gedicht:

BESLUIT 

mijn ogen worden slechter

het leven jonger

mijn luchten vermoeider

en de verten

worden stilaan valer

 

ik ga op dezelfde voet verder

 

Poëzie die blijft verwonderen en waarvan je nooit genoeg krijgt, iets wat alleen grote dichters is gegeven. Of zoals Willem Barnard, alias Guillaume van der Graft, ooit schreef: 'Poëzie is de taal tot zulk een intensiteit gebracht, dat het vermoeden erin aan het woord komt.'

Details Poëzie
Uitgeverij: De Bezige Bij
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
813