Sue Prideaux, 'Ik ben dynamiet: het leven van Nietzsche'

De mens achter de filosoof

Hoe je het draait of keert: Friedrich Nietzsches reputatie als filosoof is na al die jaren overeind gebleven. Ooit verbaasde hij de wereld met spraakmakende publicaties als 'Zo sprak Zarathoestra', 'De antichrist', 'De vrolijke wetenschap' en 'Ecce homo'. En wie herinnert zich niet volgend citaat: 'Ik ben geen mens, ik ben dynamiet'.  Een betere titel kon Sue Prideaux zich wellicht niet indenken voor haar biografie van een filosoof die voer voor discussie blijft.

Na eerder biografieën te hebben gepubliceerd van Edvard Munch en Strindberg, boog Prideaux zich dit keer over het turbulente leven van Nietzsche, die ooit schreef: 'Is de mens slechts een misvatting van God? Of God slechts een misvatting van de mens?'

Nietzsche, nooit om een controversiële uitspraak verlegen, ging in de leer bij Arthur Schopenhauer, een pessimistisch filosoof die voor hem een alternatief vormde voor Kant. Laatstgenoemde had toentertijd een niet te onderschatten invloed op het Duitse filosofische establishment. Prideaux wijst er dan ook op dat Schopenhauer hun duidelijk maakte dat we de eenheid van ons ware wezen niet kunnen realiseren omdat ons intellect de wereld voortdurend fragmenteert.

Los van deze en andere filosofische gedachten en zijn talloze publicaties spelen enkele vrouwen een prominente rol in het leven van Friedrich Nietzsche. Er is Lou Salomé, een femme fatale, die eerder al Rainer Maria Rilke en Sigmund Freud had betoverd en droomde van een menagè à trois met Nietzsche en Paul Rée. Met de ideeën en geschriften van de filosoof was ze allerminst vertrouwd.

'Al had ze dan luid en duidelijk haar toewijding verkondigd, ze had nog geen enkel boek van Nietzsche gelezen, maar dat deed er niet toe: haar intensiteit, haar intelligentie en haar ernst maakten een diepe indruk op hem.'

Dan is er nog zijn zuster Elisabeth die naar het einde van zijn leven meer en meer de regie over hem in handen neemt. Zelfs na zijn dood - Nietzsche wilde als een eerlijke heiden in zijn graf afdalen, zonder priesters in de buurt - bemoeit ze zich met zijn dodenmasker.

'Het duurde echter niet lang of ze besloot dat het dodenmasker niet indrukwekkend genoeg was. Een tweede, verbeterde versie werd gemaakt en ook weggegeven aan bijzondere gunstelingen. Het voorhoofd was verhoogd om dat van Socrates te evenaren en het haar van de vijfenvijftigjarige Nietzsche dikker gemaakt zodat het leek op de overvloedige lokken van de jonge Apollo.'

Verhelderend is de passage over Elisabeths ontmoeting met Hitler, die naar verluidt gek was op het idee van hemzelf als filosoof-leider. Of hij ooit een boek van Nietzsche heeft gelezen, is uiterst twijfelachtig. Hij had het meer begrepen op eenvoudige kreten als 'übermensch', 'wil tot macht' of 'het blonde beest'. Toch blijft haar bewondering voor hem groot. Of zoals Prideaux schrijft: 'Negen dagen voor ze stierf, schreef ze over Hitler: 'Men kan niet anders dan van deze grote, indrukwekkende man houden als men hem zo goed kent als ik.'

Sue Prideaux heeft met 'Ik ben dynamiet. Het leven van Nietzsche' een uiterst toegankelijke biografie geschreven. Hoe ze kritisch en gedetailleerd zijn leven in beeld brengt, is het mooiste bewijs van haar gedreven vakmanschap. We kunnen dankzij dit boek de mens achter de filosoof leren kennen. 

Details Non-fictie
In Vertaling Van: Peter Claessens
Uitgeverij: De Arbeiderspers
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
455