Stephan Enter, 'Compassie'

Verbindingsangst

Intimiteit tussen twee mensen is een zaak van overgave. Pas als je jezelf en de ander toelaat, ontstaat de magie. ‘Compassie’ van Stephan Enter illustreert glashelder de noodzaak om verbinding te kunnen maken. De roman schetst een onmogelijke liefde waarvan na afloop onduidelijk is wie nu juist het slachtoffer is.

Wie zijn vorige roman ‘Grip’ las, weet dat Enter er een spel van maakt de dynamieken tussen zijn personages voortdurend subtiel te manipuleren tot je werkelijk aan alles begint te twijfelen. Eenzaamheid voedt die onzekerheid, je weet nooit zeker wat je kunt verwachten van de ander. In deze roman is het niet anders: Frank lijkt een op het eerste gezicht stabiele, geslaagde man. Behoedzaam glijdt hij door het leven.

De vrouwen in zijn leven beziet hij als zijn ‘echte loopbaan’, een omschrijving die veelzeggend is. De liefde is voor hem een traject waarbij zich laat leiden door rationele keuzes en overwegingen. Hij overdenkt wie hem goed zal doen en wie niet. Toch is hij geen opportunist. Dat mechanisme van zelfbescherming is onbewust, hij is niet in staat van buitenaf naar zichzelf te kijken. Zo beschouwd is hij de ideale gebruiker van datingsites zoals Tinder, waarvan de baseline (“It’s like real life, but better”) de realiteit hard in het gezicht uitlacht.

Zonder dat hij het beseft, houdt Frank de idee van de normaliteit en zelfs wenselijkheid van veelvuldige, kortdurende contacten in stand. Een duurzame relatie is in die gegeven omstandigheden niet mogelijk. Er valt altijd een reden te bedenken om iemand de bons te geven. Tot Frank Jessica ontmoet, een doctoraatstudente van Duitse komaf, en hij als een blok voor haar valt. Dat ze op haar profiel schreef dat ze gecompliceerd is, verleidde hem ertoe haar een bericht te sturen. De verliefdheid tussen Frank en Jessica wolkt hoog op.

Krasjes op haar onderarm maken haar complexiteit tastbaar. Frank durft niet in haar verleden te graven, geobsedeerd als hij raakt door de gedachte dat hij haar onaantrekkelijk vindt in de lichamelijke betekenis van het woord. Vanaf dat punt plaatst hij zichzelf voor een dilemma: samen beleven ze een waanzinnige tijd, maar ze windt hem voor geen centimeter op. “Een moment dringt zich de voorstelling aan me op dat er een pan met heet water in mijn handen is geduwd: te pijnlijk om vast te houden maar ik kan hem ook niet laten vallen.”

De weken en maanden verstrijken en alles waar Frank aan denkt is hoe hij zo geruisloos mogelijk uit haar leven kan verdwijnen. Pijnlijk is de scène waarin ze de liefde bedrijven en hij alleen in staat is zichzelf te zien als in een cartoon van Peter van Straaten. De aanvankelijk zo behoedzame Frank gaat helemaal op in die exit-scenario’s en merkt niet op dat Jessica lijdt onder de afstand die hij tussen hen creëert. Hij verliest zichzelf niet in de liefde, wel in een strategie om er niet aan te moeten toegeven.

Wat volgt is vintage Enter: hij zet de verhoudingen tussen Frank en Jessica op zijn kop en laat je als lezer vertwijfeld achter. Jessica overtroeft Frank in moed. De pijn die dat bij hem losweekt, werkt therapeutisch. Nooit stond hij dichter bij zichzelf, een wel erg schrale troost voor een man die dacht nooit te kunnen verliezen. Het flinterdunne ‘Compassie’ bevat een lawine aan emoties. De schade laat zich pas opmeten nadat de storm is gaan liggen. Zelden paste een titel beter bij de inhoud van een roman.

Details Fictie
auteur: Stephan Enter
uitgeverij: Uitgeverij Van Oorschot
Jaar:
2015
Aantal pagina's:
154