Stefan Brijs, 'Maan en zon'

vergeefs gevecht

Kun je de emancipatiestrijd van een volk vernauwen tot een gevecht van goed tegen kwaad? In ‘Maan en zon’ scherpt Stefan Brijs ons inlevingsvermogen aan. Hij laat twee generaties Antillianen aan het woord die dromen van een beter leven. Een belangrijke roman over vaders en zonen, over vallen en rechtkrabbelen ondanks alles.

Voor John Lennon was de onvoorspelbaarheid van ons leven essentieel: ‘Life is what happens while you are busy making other plans.’ Zijn geroemde metafoor valt samen met het relaas van Roy Trump en zijn zoon Max. Roy doorkruist als taxichauffeur het eiland op zoek naar klanten, maar ook naar vrouwen, in wiens ogen hij hongerig speurt naar erkenning voor de viriliteit die van zijn imposante verschijning afdruipt. De zeegroene Dodge waarin hij zijn klanten rondrijdt, is een sensatie in het Curaçao van de jaren vijftig en zestig. Zijn ster staat in het zenit.

Hij verbant zijn gezin, een smet op zijn blazoen van onblusbaar alfamannetje, naar een verpauperde barak aan de rand van de kunuku, de ongerepte wildernis. Als hij Max de eerste keer naar school brengt verdringen zijn nieuwe klasgenootjes zich rond de opgepoetste Dodge. Roy is voor Max onbereikbaar, Max voor Roy het bewijs van zijn onvermogen de rol van vader op te nemen. Waarom dat zo is, raakt Brijs verder in de roman subtiel aan. Hij blaast Roy’s verleden als een stoffige pluis de lucht in en laat het daarna achteloos zweven. Het is voortdurend aanwezig maar je slaat er nauwelijks acht op.

Aan het woord is Daniël, een hoogbejaarde zwarte broeder die met de precisie en bezetenheid van een biograaf hun levens op papier reanimeert. Hij kent de zorgen van de eilanders omdat hij een van hen is. Maar evengoed proefde hij op de retraites naar Nederland van het blanke vooruitgangsideaal. Zijn voorkennis duwt hem in een spagaat van hoop op wezenlijke maatschappelijke ontwikkelingen en wanhoop omwille van de structurele armoede.

In één langgerekte monoloog gooit hij hun gezamenlijke relaas eruit. Accuraat, kurkdroog (als hij een eeuwenoud systeem om geld te lenen uit de doeken doet), en heel uitzonderlijk opvallend lyrisch. Daniël geloofde niet dat de revolterende arbeiders op 30 mei 1969 massaal brand stichtten, ‘tot ik vanaf de speelplaats in de verte dikke rookwolken zag, die als zwarte vuisten boven het eiland hingen en steeds hoger de lucht in gingen’. De beschrijving van hun opstand die opborrelde aan de poorten van de Shell raffinaderijen is een van de weinige expliciete verwijzingen naar de geschiedenis van Curaçao.

Uit het verhaal van een vader en zijn zoon stijgt de gloed op van een veel ruimer verhaal dat genadeloos scherp de strijd van generaties gekolonialiseerde volkeren verbeeldt. Brijs verstaat de kunst om het verdriet van ontelbaren te versnijden op maat van het individuele leed. Met de Dodge delen Roy en Max een grillig lot. Het voertuig symboliseert hun kwetsbaarheid en hun jaloersmakende vitaliteit.

Brijs deelt de genialiteit van James Salters ‘Alles wat is’ om de vaart van een samenleving te kneden tot een drama op mensenmaat. Zijn verhuis naar Malaga inspireert hem tot grootse daden. Na ‘De engelenmaker’ en ‘Post voor Mevrouw Bromley’ voegt hij een nieuw hoogtepunt toe aan zijn fel gesmaakte oeuvre. Door vrij onontgonnen gebied aan te snijden, legde hij de lat voor zichzelf bijzonder hoog voor zichzelf. ‘Maan en zon’ moet je gelezen hebben.

Details Fictie
Auteur: Stefan Brijs
uitgeverij: Atlas Contact
Jaar:
2015
Aantal pagina's:
272