Sjón, ‘De jongen die nooit heeft bestaan’

Een overrompelende beeldenstroom

We ontmoeten Mani Steinn voor het eerst op een berg aan de rand van Reykjavik, terwijl hij luistert naar het geknal van een motorfiets in de verte. Met het gezwollen lid van een klant in zijn mond. Daarmee opent ‘De jongen die nooit bestaan heeft’, de nieuwe roman van Sjón, die de IJslandse Literatuurprijs in de wacht sleepte.

De naam Sjón, kort voor Sigurjón, betekent ‘zicht’. Het is een pseudoniem dat wonderwel bij het boek past, waarin de opkomst van de stomme film een centrale rol speelt. De jongen gaat zoveel mogelijk naar de bioscoop tot hij leeft ‘in de wereld van de film. Als hij de films niet met zijn ogen in zich opslaat, dan laat hij ze in gedachten aan zich voorbijtrekken.’

De blik van de jongen is de blik van een buitenstaander. Mani Steinn is een straatjongen, een wees, een homoseksueel aan de rand van de maatschappij. Het referendum over de onafhankelijkheid van IJsland interesseert hem niet. Pas wanneer de Spaanse griep vrij spel krijgt en de stad omtovert tot een filmdecor, trekken de nieuwsberichten zijn aandacht. In de gedachten van de zestienjarige worden film en werkelijkheid nu één. Zo worden de verlaten straten van Reykjavik de lege decors van ‘Les Vampires’, de iconische filmreeks van Louis Feuillade die als een rode draad doorheen het verhaal sluipt. En zowel het mysterieuze meisje Sola Gudb- als Mani Steinn zelf versmelten meer en meer met de leidster van de vampiers, Irma Vep, ‘koningin van de bewolkte nachten’. Haar zwarte vleugels gaan in hun borstkassen tekeer. 

De poëtische en surreële beeldentaal van Sjón versterkt de vervreemding. In de drie hoofdstukken waarin hij het delirium van de jongen beschrijft, word je als lezer overladen met een uitbarsting van beelden, net zoals de stad Reykjavik bedolven wordt onder een laagje as van de Katla. Dat is allicht geen verrassing voor zij die bekend zijn met Sjóns werk. Want naast proza-auteur is hij ook dichter en librettist en werkt hij als songwriter vaak samen met Björk.

Zelden lazen wij een boek dat in amper 120 bladzijden zoveel te vertellen heeft. Homoseksualiteit, filmgeschiedenis, de Spaanse griep en internationale geschiedenis. Dat zijn de onderwerpen die Sjón met zijn subtiele pen de revue laat passeren. Lees het. En lees het nog eens. (De tweede keer word je des te meer overrompeld.)

Details Fictie
De jongen die nooit heeft bestaan
Originele titel:
Mánasteinn – Drengurinn sem aldrei var til
Auteur: Sjón
Vertaler: Marcel Otten
Uitgeverij: De Geus
Jaar:
2015
Aantal pagina's:
122