Sipko Melissen, 'Kafka op Norderney'

Archeologie van de verbeelding

Er is iets merkwaardig aan de hand met het werk van Franz Kafka. Het begrip kafkaësk wordt vlot in de mond genomen, maar of de Tsjech effectief wordt gelezen is de vraag. Dat is spijtig, want in tegenstelling tot de gangbare opinie ('duister', 'moeilijk', etc) is hij één van de meest persoonlijke schrijvers die je ooit zal lezen.

De mythische reputatie rond zijn schrijverschap werd voor een groot deel gecreëerd door zijn compagnon de route Max Brod, die volledige passages uit Kafka's dagboek schrapte. Brod wou de wereld laten kennismaken met een 'afgeronde' Kafka, niet met een werkelijk individu.

Melissen gaat in dit boek op zoek naar de persoon Kafka. Hoe verliep zijn reis naar Venetië? Wat hoopte hij te vinden op het Duitse waddeneiland Nordeney? Welke rol speelde zijn celibataire oom Siegfried? Melissen reist de schrijver achterna en knoopt onderweg gesprekken aan. Zo ontwikkelt zich langzaam een band tussen de auteur en een student die Kafka louter kent als naam via Murakami's 'Kafka op het strand'. De reputatie van werken als 'Het proces', 'Het slot' en 'Amerika' mag dan wel gestold zijn, hun relevantie is dat zeker niet.

In tegenstelling tot de gemiddelde biografie, is dit boek geen rigide oefening in tekstexegese. Er worden persoonlijke leeservaringen aan reiservaringen gekoppeld en gaandeweg sluimert er een portret van de zoekende schrijver/student Kafka naar de oppervlakte. Melissen associeert bij momenten wel erg vingervlug. Wanneer hij in Venetië veronderstelt dat de hologige auteur 'vast en zeker' Thomas Manns roman 'De dood in Venetië' las, is dat een getelefoneerde aanleiding om psychologie van de koude grond te bedrijven. Op zulke momenten wordt 'Kafka op Norderney' iets te vrijblijvend. We lezen liever hoe Melissen reflecteert over zijn lectuur van Kafka's werk.

Wanneer hij de jeugdcorrespendentie van de auteur doorneemt, noteert hij bijvoorbeeld:

'Hier zie je de jonge Kafka al op zijn sterkst, in het toepassen van een beeld dat uitblinkt in helderheid zonder alle betekenissen prijs te geven.'

Wie zijn beeld over de Tsjechische schrijver verder wil aanscherpen, heeft in dit boek een goede vriend.

Details Non-fictie
Uitgeverij: G.A. van Oorschot, Amsterdam
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
203