Jan Wolkers, Serpentina's petticoat

Zwarte parel in een donkere winter

De letteren hebben het moeten ontgelden dit voorjaar. De Vlaamse rouw rond Hugo Claus valt immers zwaar, maar er is nog een icoon van de Nederlandse letteren te betreuren. Eveneens onlangs ter ziele gegaan, is namelijk Jan Wolkers. Uitgegroeid tot goedmoedige opa van de literatuur werd hij als 82-jarige alom betreurd in Nederland. Daarbij vergeet men wel vaak dat hij debuteerde als enfant terrible - en die rol trouwens ook lang na zijn debuut volhield. In het conservatieve Nederland van de sixties hoefde je natuurlijk niet zoveel te doen om fout te vallen. Een vuilnisbak kreeg je al verdoemd voor de eeuwigheid. Maar Jan maakte het wel erg bont. Rondparaderen, schrijvend over seks, luiheid en voorouderverlakkerij, en dan ook nog kunstenaar ook? Ja, Nederland stond op zijn achterste poten.

In 2008 zijn we dan ook vergeten hoe 'Serpentina's petticoat' in 1961 moet zijn onthaald. Dit debuut van Jan Wolkers werd dit jaar heruitgegeven; natuurlijk een collector's item voor wie zijn collectie wil vervolledigen. Maar evengoed vindt al wie op zoek is naar sappige literatuur in dit boek zijn gading. Al gaat 'Serpentina's petticoat' niet zo gulzig de sekskant op als zijn wellicht bekendste worp 'Turks fruit', toch weze je gewaarschuwd. De ondertitel 'met tekeningen uit de Hongerwinter' doet al vermoeden dat dit geen vrolijke rit wordt. En inderdaad: de vijf verhalen die het vrij dunne boekje bevat, spelen stuk voor stuk in die zwarte pagina van de geschiedenis. Alsof het collectieve Nederlandse trauma aan die periode nog niet genoeg is, rekent Wolkers al schrijvend, bovenop de oorlogsellende, ook nog af met zijn Christelijke, gereformeerde opvoeding.

Al zijn we heus geen moraalridders, ook ons deed dit boek af en toe grote ogen opzetten. Het lijkt wel een horrorparade van beroofde lijken, verstoten blinde zoons en families die even liefdevol worden afgeschilderd als slangennesten. We zijn heus de beroerdste niet, maar onlangs liepen we films te verslaan op het Festival van de Fantastische Film, en Wolkers' verhalen zijn gefundenes Fressen voor een fijn horrorscript. Jawel, bijna veertig jaar later weet hij nog te choqueren. En dat is weinig schrijvers gegeven.

Zo'n donker thema geeft misschien wat drempelvrees. Onverdiend, want dit is nog steeds een uitstekend boek. Het leest als een trein en is één van die zeldzame boeken die gelezen wil worden en je als lezer voortstuwen. Dat is te danken aan Wolkers' korte, gebalde zinnen en krachtige sappige taal, die je verder drijven in het boek. Bovendien zijn zijn drive en passie in dit vroege werk terug te vinden, rauw en ongefilterd. Hoe gruwelijk de verhalen zelf ook, toch blinkt hij zelfs zo vroeg in zijn oeuvre al. Met die schittering van een briljant en donkere inhoud verdient Jan Wolkers de betiteling 'zwarte parel' als geen ander. En deze heruitgave bevestigt het: ook in den beginne kon Opa er wat van.

Details Non-fictie
Auteur: Jan Wolkers
Uitgever: Meulenhoff Uitgeverij
Jaar:
1961
Aantal pagina's:
98