Saskia De Coster, 'Wij en ik'

Schone schijn

Saskia De Coster is een literair talent dat al van op jonge leeftijd gelauwerd werd omwille van haar kwaliteiten. Vrijwel elke roman die ze tot nog toe schreef, werd genomineerd voor een literaire onderscheiding. Haar jongste roman, 'Wij en ik', kan moeiteloos in dit rijtje geplaatst worden en zal nog vaak genoemd worden als kanshebber voor grote literaire prijzen. Op onze stem kan Saskia alvast rekenen.

'Wij en ik' doet het relaas van de familie Vandersanden. Als welgesteld gezin wonen zij op de verkaveling op de berg. Schone schijn, geveinsde vriendelijkheid en een obsessieve poetsdrift moeten de ernstige onderliggende problemen voor de buitenwereld onzichtbaar houden. Zo houdt Mieke zich dagenlang bezig met het kammen van tapijten, zit Stefaan gevangen in zijn, al dan niet opgelegde, drang naar ambitie en komt dochter Sarah terecht in een experimentele puberfase. De barsten in het perfecte gezin beginnen steeds groter te worden, totdat het geheel uiteenspat in duizend stukken van onmeetbaar verdriet. Al snel volgt de ontnuchtering en het besef dat iedereen het product is van zijn ouders. Er is dus geen ontsnappen aan. Of toch?

De personages in dit boek zijn op een meesterlijke wijze uitgediept. Wat begint als een clichématige voorstelling van een rijkeluisgezin ontpopt zich tot een driehoek van psychologisch diepgaande personages, waarvan elk afzonderlijk worstelt met individuele problemen. Op die manier heeft het kammen van de tapijten een therapeutische werking op Mieke. Telkens wanneer er afgeweken wordt van haar autistische voorstelling van de werkelijkheid, lijkt ze dat uit haar gedachten te moeten kammen. Het verhaal van Stefaan vormt echter het hoogtepunt op vlak van karakteriële vormgeving. Als self-made man, afkomstig uit het plebs, voelt hij zich helemaal niet thuis in dit verheven milieu. Dat zorgt ervoor dat zijn huwelijk met Mieke vrijwel altijd op losse schroeven staat. Daarnaast draagt hij de blijvende last van een onverwerkt jeugdtrauma met zich mee. Wanneer daar dan nog eens werkgerelateerde schandalen bovenop komen, breekt de reeds instabiele bubbel en kan het enkel nog bergaf gaan. Tussen dit alles worstelt Sarah met de strenge opvoeding van haar moeder, haar ontluikende puberteit en het lugubere patroon dat haar vader besloten heeft verder te zetten. De manier waarop De Coster haar personages laat evolueren, zodat hun karakters zich langzaam maar zeker ontplooien, is zelden gezien. Dit zorgt ervoor dat momenten van afleiding vreemd zijn aan de lezer en dat er voldoende ruimte is om spanning te creëren.

Daarnaast schetst ze een duidelijk beeld van de jaren tachtig, door zowel politieke als ethisch gevoelige kwesties uit die tijd aan bod te laten. Vooral het beeld van de jongeren als lid van een Generatie Nix wordt hier goed uitgewerkt. De lezer voelt zich als het ware ondergedompeld in een bad van Grunge, met de bijhorende joint die doorgegeven wordt, met als afsluiter het eerste seksuele contact op de achterbank van een auto.

Een van de opmerkelijkste zaken in het boek is echter de onmiskenbaar aanwezige factor van het determinisme. Dat begrip uit de naturalistische stroming zegt dat de toekomst van een persoon onvermijdelijk gebonden is aan diens afkomst, milieu, opvoeding .... In dat opzicht is het zelfmoordgen dat steeds maar wordt doorgegeven een moderne toepassing hiervan. In tegenstelling tot de naturalisten, laat De Coster hierbij echter ruimte voor verandering en dus hoop voor de toekomst.

Saskia De Coster leverde een werk van formaat af. We kunnen enkel nederig zijn en buigen voor deze grote dame.

Details Fictie
Auteur: Saskia de Coster
Uitgeverij: Prometheus Amsterdam
Jaar:
2013
Aantal pagina's:
395