Sapfo, Gedichten

Absurde verering?

Weinig vrouwen zo geëerd als wijlen dichteres Sapfo van Lesbos. Vreemd, want tegenwoordig resteert slechts één volledig gedicht van haar hand. De rest moeten vertalers en historici reconstrueren uit aan flarden gescheurd papier of verbrande papyrus- of perkamentresten. In het Engelse taalgebied circuleren zelfs uitgaven van Sappho's oeuvre waarin ‘gedichten' werden opgenomen waarvan slechts een enkel woord of een paar losse woorden bewaard zijn. Zo ver heeft vertaalster Mieke De Vos het in haar Sapfo-adoratie gelukkig niet willen drijven: zij nam alleen de gedichten op waarvan minstens een volledige zin bewaard is gebleven, waardoor haar bloemlezing 168 segmenten telt - het een al interessanter en omvangrijker dan het ander.

In de eerste stukken wordt snel duidelijk waar Sapfo haar immense bekendheid vandaan haalt. In de vindingrijke en tot de verbeelding sprekende vertaling van Mieke De Vos, komen haar gedichten heel krachtig over. Vanaf de start van dit dunne verzameld werk merkt men hoe lichamelijk en sensueel deze gedichten zijn, met veel prachtige zinnen verspreid over het hele boekje waarvan men een haast lijfelijke présence tijdens het lezen gewaar wordt. De Vos wilde, zo zegt ze zelf, ‘de kracht en de vitaliteit en de kernachtige wijze waarop zij de meest complexe gevoelens verwoordt, in helder Nederlands weergeven' en daar is ze met verve in geslaagd. Nochtans wilde ze expliciet het oorspronkelijke Griekse dialect nauw volgen en permitteerde ze zich zo min mogelijk vrijheden. Wat dat betreft zet ze zich ook expliciet af tegen eerdere Nederlandstalige uitgaven, verzorgd door respectievelijk P.C. Boutens, Paul Claes of Aart P. Wildeboer. Zij meenden immers ofwel het recht te hebben de onvolledige gedichten verder aan te vullen, ofwel de jamben naar hun eigen hand te mogen zetten. Hun resultaat stemde De Vos dan ook niet tevreden en tevens wilde ze zich afzetten tegen de archaïsche tendens in de Sapfo-benadering. Haar werk voelt dan ook fris en monter aan, alsof Sappho net zo goed een lyrica van een paar decennia geleden zou kunnen zijn.

Toch illustreert deze uitgave dat Sapfo de voorbije eeuwen met teveel omzichtigheid werd benaderd. Dat ze de rol van vrouwelijke auteur binnen de poëzie op de kaart heeft gezet, is een prestatie die men niet kan loskoppelen van haar oeuvre, maar de in Victoriaans Engeland geheime aanbidding van haar eventueel homo-erotische werk voelt tegenwoordig sterk overdreven aan. De mythevorming rond Sapfo's figuur begon echter reeds in de Oudheid zelf, met Plato die optekende haar als ‘de tiende muze' te beschouwen en Ovidius die rond haar figuur enkele fictieve liefdesbrieven schreef en een zogezegde zelfmoord aan haar biografie toevoegde. Tegenwoordig zijn het nog steeds wilde speculaties die Sapfo's werk in het middelpunt van historisch onderzoek plaatsen, terwijl aan het oeuvre weinig geraakt wordt. Onze weetgierigheid wint het dus boven een oprechte waardering voor Sapfo's nalatenschap, dat eerlijk beschouwd te beperkt is om haar werkelijk van een idolate status te voorzien.

Niettegenstaande deze bundel voor de poëzieliefhebber enkele heerlijke ontdekkingen in petto heeft, weegt de kostprijs amper op tegen wat men er voor terug krijgt. Het uitgebreide register en de twee nawoorden maken het lezen aangenamer, maar nog steeds blijft een ‘onvolledige' nasmaak hangen. ‘Gedichten' is een mooie en leerrijke bundel, maar als cruciaal kan men dit werk, vooral vanwege zijn omvang, eigenlijk niet beschouwen.

 

Details Poëzie
Auteur: Sapfo
Vertaler: Mieke De Vos
Copyright afbeeldingen: Athenaeum - Polak & Van Gennep
Uitgever: Athenaeum - Polak & Van Gennep
Jaar:
2011
Aantal pagina's:
68