Ronald Giphart, 'De Nederlandse coming of age-literatuur in 100 verhalen'

De jojo-jaren gebundeld

Godallemachtig, met dat in het oog lopende woord trapt Ronald Giphart de inleiding af bij zijn bloemlezing van Nederlandse coming of age-romans. Een uitgeslapen verwijzing naar het morsige taalgebruik van Holden Caulfield, protagonist van J.D. Salingers ‘The Catcher in the Rye’, internationaal het roemrijkste boek uit het genre. In ruim duizend bladzijden doorkruist hij meer dan een eeuw aan literatuur uit de Lage Landen.

De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, die Giphart onder de arm nam voor deze expeditie, speldde zich de nobele opdracht op literatuur te ontsluiten. In zijn zwierige en soms persoonlijke voorwoord illustreert hij de cyclopische dimensie van zijn taak door een resem romans op te lijsten die zijn definitieve selectie niet gehaald hebben. Opvallend: schrijvers die breed gelezen worden of kunnen rekenen op veel erkenning, wijdden nagenoeg allemaal een roman aan de identiteitsstrijd die ons beklemt terwijl we het volwassenenleven inoefenen.

Dat hij zijn eigen oeuvre wegcijferde is een humane reflex, maar hij doet er zichzelf onrecht mee aan. Giphart is een meester in het coming of age-genre zoals het achterplat terecht aanstipt. ‘Phileine zegt sorry’, een meer dan twintig keer herdrukte roman uit 1996, is het hilarische en met verschroeiende vaart geschreven relaas van een bloedmooie, maar even bijdehandse deerne die haar lief Max achterna reist uit eenzaamheid, liefde en paranoia.

Altijd weer graait Phileine zich bij de panden van Max’ theaterkostum recht, ondanks de scherven van de liefde die aan haar voeten liggen en waar ze haar huid aan open haalt. Ze fulmineert zich een eind weg door haar woelige gevoelsleven, het kransje dat geen tirade toegebeten krijgt dunt steeds verder uit. En toch is er ook plaats voor introspectie en taoïstische aforismen als ze geluk vergelijkt met een ‘geladen revolver die tegen je slaap gehouden wordt en die ieder moment kan afgaan’.

Talloze scènes uit ‘Phileine zegt sorry’ hadden zo hun plek in deze bundel. Waarmee we aanbelanden bij het enige euvel van deze publicatie: hoe kun je een volwaardige roman indikken tot een passage van een handvol bladzijden die raakt aan de kern van het verhaal? Die concentratie is onvermijdelijk in het licht van een anthologie, dat spreekt voor zich, maar het is vaak schrijnend te zien hoe van het oorspronkelijke verhaal weinig meer rest dan een onbeduidende anekdote.

Uit Oek de Jongs bekroonde bildungsroman ‘Opwaaiende zomerjurken’ haalde hij het fragment waarin de hoofdpersoon Edo Mesch terug bij zijn moeder thuiskomt na een wel erg drastisch bezoek aan de kapper. Wie zich Edo’s hoog oplaaiende gevoelens herinnert als hij samen met mevrouw Koelman op de ijskoude keukenvloer ligt, of als zijn tante Simone hem van zich afduwt na een scabreus stranduitje, beseft dat de coming of age-roman baat heeft bij het weidse landschap dat opdoemt als je het kaft van een roman openslaat. De wurgende wanhoop die Edo transformeert van een held in een verloren ziel (‘Alles zal mislukken, ik voel het, ik zal nooit iets begrijpen.’) en waar de Jong zoveel aandacht voor veil heeft, gaat zonder die ruimte roemloos ten onder.

Ronald Giphart weet hoe hij de mentale en fysieke stormen die het gemoed van een adolescent als een jojo op en neer laten veren in een gestileerd verhaal kan vangen. Met ‘Phileine zegt sorry’ etaleerde hij zijn messcherpe, hilarische en inzichtelijke pen. Bijna twintig jaar later dingt hij met deze goed gestoffeerde bundel naar de kroon van coming of age-kunstenaar. En dat zou niet onverdiend zijn, dat zweren we je.

Details Fictie
Samengesteld Door: Ronald Giphart
uitgeverij: Prometheus
Jaar:
2014
Aantal pagina's:
1143