Roberto Bolaño, 'Naziliteratuur in de Amerika's'

Interessante Spielerei

In een interview in 'The New York Times' liet Teju Cole zich vorige week ontvallen dat hij de roman een overschat genre vindt. Hij houdt vooral van schrijvers die eraan kunnen ontsnappen. Wij gokken erop dat hij ‘Naziliteratuur in de Amerika’s’ van Roberto Bolaño een fantastisch boek vindt.

Bolaño, die in 2003 overleed, ken je natuurlijk van zijn magnum opus ‘2666’, maar de man heeft nog veel meer titels op zijn naam staan. ‘Naziliteratuur in de Amerika’s’ dateert al van 1993, maar Lebowski Publishers had het uitstekende idee om dit vreemde boek opnieuw uit te geven.

In ‘Naziliteratuur in de Amerika’s’ vind je precies wat de titel je belooft: een overzicht door de jaren heen van fascistische auteurs uit Noord- en Zuid Amerika. Bolaño wijdt aan elk van hen een kort hoofdstuk waarin hij hun leven en werk bespreekt. Pittig detail: geen van de schrijvers heeft ooit bestaan. Bolaño heeft hen allemaal uit zijn duim gezogen.

‘En wat is dan het verhaal,’ horen we je tot hier denken. Heel eenvoudig: dat is er niet. ’Naziliteratuur in de Amerika’s presenteert zich als een zuiver naslagwerk. Naast de dertig biografieën vind je annexen met daarin een uitleg over de personages en uitgeverijen die in dit boek vernoemd worden. Het is pas als je deze stukken aandachtig doorneemt dat je beseft hoe ingenieus Bolaño tewerk gegaan is. Alles is met alles verweven. De Chileen toont in dit boek een compleet literair universum dat nooit bestaan heeft.

‘Wat een Spielerei,’ horen we je nu weer zuchten - terwijl we stilaan wel vinden dat je vandaag erg veel noten op je zang hebt. Toch kunnen we je geen ongelijk geven. Nogal wat hoofdstukken slagen er niet in boeiend te zijn. Bovendien moet je al een heel gemotiveerde lezer zijn om alle verwijzingen in dit boek bij elkaar te puzzelen, en daar voldoening uit te halen.

Gelukkig is ‘Naziliteratuur in de Amerika’s’ vooral ook een erg grappig boek. Bolaño’s schrijfplezier spat van de pagina’s. Wij moesten alvast erg lachen met zinnen als “Uit die tijd dateert haar beroemde gedicht ‘Met Hitler was ik gelukkig’, een zowel links als rechts verkeerd begrepen tekst.”

Zoals steeds is Bolaño echter meer dan louter satire. ‘Naziliteratuur in de Amerika’s past perfect in zijn visie op literatuur en politiek. Voor hij als een maniak begon te schrijven leidde hij de Infrarealisten, een woeste beweging die schrijvers die te dicht bij de macht aanschurkten, op de korrel nam. Onder andere Gabriel García Márquez en Mario Vargas Llosa, moesten het daarbij ontgelden. Voor Bolaño, als Chileen zelf fervent aanhanger van Salvador Allende, was de literatuur een hoer die zich zowel door links als door rechts laat berijden.

Het is een thema dat je ook in ‘2666’ terugvindt. ‘Naziliteratuur in de Amerika’s’ draagt trouwens nog meer kiemen van dat monstre sacré van de moderne Latijns-Amerikaanse literatuur in zich. Zo duiken er al personages uit ‘2666’, dat pas in 2004 postuum werd uitgegeven, op. Bovendien zet Bolaño de sterfdatum van een aantal van zijn nazischrijvers in 2014, 2016 en nog later. Vreemd maar misschien ook niet als je weet dat in heel het oeuvre van de Chileen 2666 geldt als het jaar waarin de hele wereld eindigt.

Het zijn zulke details die ‘Naziliteratuur in de Amerika’s’ voor liefhebbers van Bolaño toch tot een interessant boek maken. Voor diegenen die hem nog niet kennen, is het misschien beter eerst een andere roman ter hand te nemen. Want laten we wel wezen: Robert Bolaño is verplichte kost.

Details Fictie
Originele titel:
La literatura nazi en América
Auteur: Roberto Bolaño
Vertaler: Arie van der Wal
Uitgeverij: Lebowski Publishers
Jaar:
2013
Aantal pagina's:
251