Robert Walser, 'Jakob von Gunten'

In good books we trust!

Het gaat Lebowski Publishers voor de wind. Niet alleen hebben ze in negen jaar tijd een mooie verzameling literair werk - waaronder enkele recente pareltjes als Niccolò Ammaniti's 'Anna' en Vandecasteeles 'Jungle' - uitgegeven, ze mogen ook het opdiepen en herwaarderen van lang vergeten meesterwerken op hun naam schrijven. Zoals deze honderd jaar oude 'Jakob von Gunten', die vaak in één adem genoemd wordt met Williams' 'Stoner'. 

De klassieker van Robert Walser vertelt het verhaal van Jakob, die zijn welgestelde familie de rug toekeert en vervolgens aan het Benjamenta Instituut gaat studeren. Dat instituut heeft iets weg van het kuuroord uit Manns ‘De toverberg’: ook hier zet de verveling aan tot observatie en reflectie. En wie veel tijd heeft en een scherpe pen, is in staat tot het schrijven van grootse literatuur. Walser neemt ons in zijn roman mee op een wandeling doorheen het instituut en de nabije omgeving. Door de ogen van Jakob kijken we mee naar diens studiegenoten, naar het sprookjesachtige leven in de stad en naar de mensen. Walser toont zich hierin een unieke observator met oog voor banale details. Ook spitsvondige humor is hem niet vreemd: zo laat zijn hoofdpersonage zich neerbuigend uit over “lieden met schrijfpennen achter hun oren". Hij noemt hen "blaaskaken die niets anders willen dan bestuderen, noteren en waarnemingen doen."

Jakobs dagboek staat vol inconsequenties en tegenstrijdigheden en net die verwrongen logica maakt de protagonist zo menselijk en interessant. 'Jakob von Gunten' is een monoloog die leest als een meeslepende, hypnotiserende droom. Walser stuwt zijn lezers in de vertelling voort met een onwaarschijnlijke vaart. Bijna ongemerkt worden we opgezadeld met een aantal onbeantwoorde vragen. Wat is het geheim van de Benjamenta’s? Waarom is Jakob van huis weggelopen? Waarom is hij net in het Benjamenta begonnen aan een opleiding? Pasklare antwoorden krijgen we niet, maar vermoedelijk leggen de strenge regels en de opgelegde onderdanigheid van het instituut de stemmen in Jakobs hoofd min of meer het zwijgen op.

Wie veel tijd heeft en een scherpe pen is helaas ook in staat tot het dwalen in het eigen hoofd. In 1933 werd Robert Walser opgenomen in een psychiatrische inrichting waarna hij ophield met schrijven. “Ik ben hier niet om te schrijven, maar om gek te zijn.” Zijn opvallende dood tijdens een wandeling in de sneeuw twintig jaar later inspireerde, controversieel genoeg, reeds menig kunstenaar.

Met de heruitgave van 'Jakob von Gunten' wordt een pracht van een Bildungsroman nieuw leven ingeblazen. Volgend jaar wordt bovendien - ook bij Lebowski Publishers - een vertaling van Walsers ‘Geschwister Tanner’ uitgegeven. De slogan van deze uitgeverij wordt stilaan duidelijk: in good books we trust! 

Details Fictie
auteur: Robert Walser
Vertaler: Machteld Bokhove
Uitgeverij: Lebowski Publishers
Jaar:
2016
Aantal pagina's:
143