Rainer Maria Rilke, Nieuwe gedichten

In mij groeit de boom

Als hij dit zag, zou hij waarschijnlijk teleurgesteld zuchten. Rilke had het niet zo voor recensies. ‘Het zijn ofwel meningen, versteend en betekenisloos geworden door hun levenloze starheid, ofwel slinkse woordspelingen, waaruit vandaag de ene opvatting blijkt en morgen de tegenovergestelde’, schreef hij ooit. Toch valt de Duitstalige dichter vierentachtig jaar na zijn dood nog steeds ten prooi aan literatuurcritici. Ook nu weer.

Het goede nieuws? Zijn ‘Nieuwe gedichten’ kregen een welverdiende plaats in de prachtige reeks Perpetua van Uitgeverij Athenaeum. Niet dat hij zo lang op erkenning moest wachten. Tijdens zijn leven was Rilke al grenzeloos populair bij poëzieliefhebbers. Aan vrouwelijk schoon evenmin een gebrek. Toen hij in Parijs woonde, was hij bovendien bevriend met groten als Rodin en Cézanne. Na zijn dood verdween die cultstatus even, maar de laatste jaren is Rilke weer hot. Zo hot dat zelfs Lady Gaga zich vorig jaar outte als Rilkefan. Ze liet een zin uit de ‘Brieven aan een jonge dichter’ op haar rechterarm tatoeëren. Welke dichter kan zeggen dat hij het zo ver heeft geschopt?

De ‘Nieuwe gedichten’ (1907-1908) waren een scharniermoment in Rilkes oeuvre. Daarvóór dichtte hij anders: passioneel, egocentrisch. ‘Blind’ zou hij het misschien zelf genoemd hebben. Rodin leerde hem kijken. De ‘Nieuwe gedichten’ zijn het resultaat van Rilkes vriendschap met de beeldhouwer. ‘Dinggedichten’, worden ze vaak nogal lapidair genoemd. Toch gaan ze over meer dan dingen. In de ‘Nieuwe gedichten’ wil Rilke de wereld verinnerlijken. Hij kijkt met zijn hele wezen, om zo de dingen in taal om te zetten, te vertalen. ‘In mij groeit de boom.’ Er bestaat geen betere samenvatting van Rilkes streven dan dit vers uit de nalatenschap.

Voor deze nieuwe uitgave werd Peter Verstegens vertaling uit 1998 gerecycleerd. En dat was een terechte keuze. Het kan gewoon nauwelijks beter. Natuurlijk is het altijd gemakkelijk om enkele mankende verzen aan te halen. Zeker in een volledige uitgave, waarin wat minder geslaagde vertalingen niet weggemoffeld kunnen worden onder het mom van een bloemlezing. ‘Zo doorgaan met je leven kun je niet’, de climax van ‘Archaïsche Apollotorso’, heeft bijvoorbeeld niets meer van het kippenvelvers ‘Du mußt dein Leben ändern’. Verstegen moest veel toegevingen doen aan rijm en ritme. Maar het zijn precies die toegevingen die zijn vertaling tot poëzie maken. De 165 bladzijden onmisbare commentaar die de gedichten begeleiden, geven de Perpetua-uitgave nog meer krediet.

Waarom dan geen vijf sterren? Omdat een poëzievertaling – hoe goed ook – altijd een poging blijft. Omdat deze editie eigenlijk tweetalig had moeten zijn. En omdat iemand het in zijn hoofd haalde het nawoord uit te besteden aan dichter-zanger Frank Starik – zelf geen onaardig poëet, maar als essayist een onnozele hals. Met Rilke dwepen is gemakkelijk. Hem proberen te begrijpen, is iets anders. Toen Lady Gaga haar tatoeage aan de pers liet zien, noemde ze Rilke trouwens haar ‘favoriete filosoof’. Gegniffel bij het journaille. Het domme blondje stond snobistisch met het citaat te pronken, maar wist niet eens dat Rilke een dichter was.

Zoals wel vaker had de pers ongelijk. Van de ‘Nieuwe gedichten’ genieten, is onmogelijk zonder kennis van Rilkes filosofische wereldbeeld. De Praagse dichter is het beste medicijn tegen het moderne gezwets dat poëzie subjectief en irrationeel is. Zijn gedichten herbergen de uitdagende weerbarstigheid van een goede filosoof en niet de gemaakte vlotheid die Starik erin zocht. Te lezen. Te herlezen. Te consumeren met geduld, niet toevallig een van Rilkes favoriete woorden.

Details Poëzie
Originele titel:
Neue Gedichte
Auteur: Rainer Maria Rilke
Vertaler: Peter Verstegen
Copyright afbeeldingen: Athenaeum - Polak & Van Gennep
Uitgever: Athenaeum - Polak & Van Gennep
Jaar:
2010
Aantal pagina's:
394