Rachel Kushner, 'De vlammenwerpers'

Behind the green door

Als ‘The New York Times’, ‘The New Yorker’ en nog een aantal andere toonaangevende Amerikaanse bladen een boek tot één van de romans van het jaar bombarderen, dan zijn wij nieuwsgierig. Kan ‘De vlammenwerpers’, de tweedeling van Rachel Kushner, de hoge verwachtingen inlossen?

Hoofsrolspeeler Reno – het is niet haar echte naam, maar de plek waar ze vandaan kom - is een eenvoudig meisje uit Nevada dat in de jaren ‘70 naar New York trekt om er als kunstenares door te breken. Hoewel ze er oorspronkelijk niemand kende, is ze nu samen met Sandro Valera, die zijn strepen als artiest al verdiend heeft. Sandro is een telg uit een hooggeplaatste Italiaanse industriëlenfamilie. Wanneer Reno met haar vriend naar zijn thuisland trekt, verzeilt ze in een cel van de Rode Brigades.

‘De vlammenwerpers’ speelt zich op verschillende plaatsen af. Op psychologisch vlak is de Italiaanse episode veruit de boeiendste. Kushner toont zich een zeer scherpe observator, die met één zin een personage kan typeren. Daarbij vervalt ze nooit in stereotypes. Het venijn waarmee ze bijvoorbeeld Sandro’s moeder neerzet, toont een oude vrouw opgetrokken uit arrogantie, bitterheid, en kracht.

De overige delen blinken minder uit in diepmenselijk inzicht. Vooral in de New Yorkse hoofdstukken zijn de personages nooit mensen van vlees en bloed. Ze staan een idee voor wat soms ook interessant is, zoals in het geval van Giddle. Als oud-lid van The Factory heeft ze besloten dat heel haar leven een performance is. In haar hoofd is ze geen barvrouw, maar speelt ze die rol. Heel de wereld is haar publiek, alleen weet niemand dat Giddle acteert.

Hedendaagse kunst en performances zijn belangrijke thema’s in deze roman. Omdat ze het het ook graag over terrorisme heeft, doet Kushner onvermijdelijk aan Don Delillo denken. In de interessante ‘By the book’-reeks van ‘The New York Times’ noemde ze de oude meester uit de Bronx trouwens als één van de schrijvers die haar het meest heeft beïnvloed.

In tegenstelling tot Delillo slaagt Kushner er (nog) niet in om haar ideeën op een uitgepuurde manier vorm te geven. Daarvoor schiet ‘De vlammenwerpers’ te veel richtingen uit. Die rijkdom is tegelijk ook een troef. Eigenlijk barst dit boek van de onderwerpen: revoluties, snelheid, feminisme, afkomst en identiteit, het vooruitgangsgeloof … Je kunt het zo gek niet bedenken of Kushner raakt het aan. Een ruime culturele en historische bagage helpen om van dit gulle boek te genieten. 

Hoe ruim die bagage precies moet zijn? Laten we die vraag beantwoorden door één verwijzing te noemen. Doorheen heel de roman rijst de vraag ‘What’s behind the green door?’ De kenners onder u herkennen direct de verwijzing naar de klassieke pornofilm met Marilyn Chambers. ‘Dit zat er achter de groene deur: regels en codes,’ filosofeert Reno ten slotte. Als je je afvraagt waar ‘De vlammenwerpers’ nu precies gaat, dan is dat ook ons antwoord: regels en codes. In de kunst en de kunstwereld, in verschillende milieus en sociale contexten. Reno heeft weinig gevoel voor die codes en heeft ze niet van thuis meegekregen. Dat maakt haar het naïeve meisje dat geleidelijk aan bijleert en haar idealen verliest. Een klassiek coming of age verhaal, quoi.

Maar laat een andere lezer vertellen waarover dit boek over gaat en je krijgt gegarandeerd een andere uitleg. In onze ogen is dat best een compliment. Dat brengt ons terug bij onze beginvraag. Kan ‘De vlammenwerpers’ de verwachtingen kan waar maken? Ja dus. Rachel Kushner heeft een fascinerende roman afgeleverd.

Details Fictie
Auteur: Rachel Kushner
Vertaler: Lidwien Biekmann, Maaike Bijnsdorp
Uitgeverij: Atlas Contact
Jaar:
2014
Aantal pagina's:
478