Pim te Bokkel, De dingen de dingen de dans en de dingen

Het cursorteken

Net als in thriller- en filmrecensies dreigen ook in deze bespreking van de dichtbundel 'De dingen de dingen de dans en de dingen' van Pim te Bokkel spoilers op te duiken. In drie van de vijf hechte cycli zit namelijk een plotwending die de leeservaring ingrijpend beïnvloedt en doet voortduren. Wat je dacht dat er verteld werd, komt plots op losse schroeven te staan.

De gedichten komen op het eerste gezicht als brave, wat saaie observaties van het kleine over. Natuurgedichten als 'Web', 'Vlier' of 'Reiger' worden in de eerste en langste cyclus afgewisseld met gedichten over kleine gebruiksartikelen als 'Tandenborstel', 'Wasknijper' of -let op het verkleinwoord- 'Lepeltje'. Ook de handelingen zijn klein: 'als ik een kruimel in het kruispunt / van zijn vangnet hang // zo stelt hij mijn gebaar vast als ruis / en werkt het zijn web uit'. Het beeld is eigenlijk idyllisch en in de tweede cyclus hangt er zelfs een aura van kleinburgerlijkheid: 'De visite spreekt en eet en is / het met acht hoofden eens / Die Arno is een hele vent / de regering regeert en de aarde / wordt warmer van al dat gedraai // De visite knikt en slikt en viert / dat het verjaardag is'. Het is allemaal bondig en treffend geformuleerd, maar meer ook niet.

Tot er zich plots een hele psychologische ruimte achter de dingen opent en de gedichten over grote gevoelens als liefde, dood, verlies, angst en verlangen gaan én over de onmogelijkheid om ze in woorden te gieten. Plots krijg je als lezer inzicht in de façade achter de woorden. En die inzichtwending, die wereld van gevoelens, wordt geopend door 1 letterteken: het cursorteken '|'. Dit teken, die streep die normaal gezien knipperend op je computerscherm zit te wachten op je volgende woorden, komt in de hele bundel amper 8 keer voor, maar katalyseert telkens het leesproces om tot meer diepgang te komen.

Ik haal uit de wat lossere derde cyclus met poëticale en filosofische gedichten toch één voorbeeld om dit alles wat duidelijker te maken.

Folder

We gingen op reis
en ik raakte de groep kwijt
maar geen paniek
Ik roeide naar het strand
Het was een dodostrand
of Spanje
iets met zon
en ruim voldoende groen
om in te zijn

Eenieder zei dat dit mijn droomreis was
zo goedkoop
nu was het slechts een kwestie
van door foto's breken en |

Ik ging op reis

In het licht van het hele gedicht blijkt die eerste strofe een fantasie, opgewekt door foto's uit een reisfolder. De fantasie maakt van de ik-persoon de hoofdrolspeler in een avonturenverhaal waarin hij alleen op een groen en zonovergoten strand terechtkomt, eventueel vol dodo's, eventueel een geïdealiseerd Spanje. Een eerste werkelijkheid dringt door wanneer anderen dit als zijn droomreis omschrijven Niet omwille van de heroïsche avonturen, maar omdat hij zo goedkoop is. Vooral het stilvallen van het gedicht net op het punt dat 'het slechts een kwestie / van door foto's breken' was – een pauze opgeroepen door het cursorteken – zet aan het denken en invullen. Er wordt natuurlijk een filosofische tweedeling tussen fantasie en werkelijkheid gesuggereerd, maar er is meer aan de hand. Op het ogenblik dat je van je fantasie werkelijkheid wilt maken, steken de angsten de kop op. Het wordt misschien toch geen droomreis. Misschien trekt het hotel op niets, zijn de stranden niet groen en zonovergoten, maar uitgedroogd en snikheet. Misschien wil ik de groep niet kwijtraken, of steekt er een storm op tijdens het roeien. Al wat er verkeerd kan lopen of ooit eens gelopen is, zit verbannen achter het cursorteken te knipperen in het hoofd. Van de ik, maar plots ook in dat van de lezer.

Pim te Bokkel behoort met zijn tweede bundel 'De dingen de dingen de dans en de dingen' tot een minimalistische stroming die doorheen beknoptheid een zo groot mogelijke lading aan woorden wil geven. Maar tegelijk bezweren zijn gedichten de grote angst- en verliesgevoelens en willen ze sussen, wegduwen en onder het cursorteken schuiven als was het een mat. In zijn combinatie van het kleine en het grote is deze poëzie ongezien. Ze getuigt bovendien, zeker in de eerste, tweede en vierde cyclus van de bundel, van een grote rijpheid.

 

Details Poëzie
Auteur: Pim te Bokkel
Copyright afbeeldingen: Nieuw Amsterdam
Uitgever: Nieuw Amsterdam
Jaar:
2010
Aantal pagina's:
64