Peter Verhelst, 'Voor het vergeten'

Poëtisch labyrint van emoties

Peter Verhelst een eenvoudige schrijver noemen zou een leugen zijn. Een woud aan metaforen, een labyrint aan Griekse mythen, vergezochte referenties, metamorfosen, mensen die geen mensen blijken te zijn, dieren die geen dieren blijken te zijn, sensualiteit, zinnelijkheid, synesthesie: het zijn maar een paar termen die op het oeuvre van de schrijver te plakken zijn.  'Mensen zonder verbeelding hebben niks aan mijn boeken', zei hij zelf al in een krant. Het is inderdaad de kracht van de verbeelding die je nodig hebt om een Verhelst te lezen. Dat zal niet voor iedereen weggelegd zijn.

‘Voor het vergeten’ lijkt in eerste instantie een instapklaar boek. Enkele jaren geleden overleed Verhelsts moeder plotseling. 'Hartaderbreuk' heette de grimmige diagnose. Een term die niet misstaat op wat de achtergeblevenen eveneens doormaken: een hartaderbreuk door liefdesverdriet. Zowel de zoon als de man weten niet wat ze met lijf, leden en emoties aan moeten. De zoon ziet de vader aan gruzelementen gaan (zijn ouders waren vijftig jaar getrouwd toen zijn moeder overleed) en probeert diens verdriet te kaderen, maar moet ook zijn eigen rouw zien te verwerken. De fragmenten van (vermoedelijk) een gesprek met een psycholoog manen hem dan ook aan om zijn 'eigen verdriet te beschrijven in plaats van dat van [zijn] vader'.

De in memoriam of verwerkingsroman is een genre dat al door meerdere schrijvers is gebruikt, maar Verhelst weet er een eigen, metafysische en opgesmukte draai aan te geven. De passages waarin de Griekse mythen worden aangehaald (Echo en Narcissus, Euridyce en Orpheus, riviernimf Daphne en haar bezeten aanbidder Apollo, Pyrrha, Actaeon …) voelen te pompeus aan om echt genietbaar te zijn. Het is thematiek waaraan Verhelst wel vaker refereert, maar in ‘Voor het vergeten’ is het te vergezocht om van enige meerwaarde te zijn. Bombast is de schrijver sowieso niet vreemd, maar meestal brengt die wél de schoonheid die hij ongetwijfeld voor ogen had. De beschrijvingen van en verwijzingen naar het edelhert ('cervus elaphus') zijn daar een voorbeeld van. Je kunt je voorstellen hoe Verhelst zich, net als het gewei van het hert dat zich zo vastzet in de grond, één wordt met de aarde, zich verstrikt voelt in het woud van emoties dat hem overvalt na het verlies van zijn moeder. Het zijn doorgaans de boom, bloem en andere natuurreferenties die de boeken van Verhelst hun gekende mystiek en allure geven. Ook de meeste gedichten in het boek zijn schitterend.

In 2017 maakte Verhelst een toneelstuk met NTGent, ‘Absence’, waarin hij de grens tussen aan- en afwezigheid onderzoekt. Hij beschrijft dit toneelstuk uitvoerig in ‘Voor het vergeten’. Het stuk is, net als de Griekse mythen, een te pathetische manier om de rauwe emoties van verlies te beschrijven. Zowel toentertijd live in het theater als nu op papier slaat het de plank volledig mis. Het voelt te gedwongen om op zijn plek te zijn binnen deze roman.

Voor mensen die op zoek zijn naar een zalving van hun wonden nadat ze iets vergelijkbaars hebben meegemaakt, zijn er betere werken om naar te grijpen. Ook binnen Verhelsts oeuvre zijn er proza en poëzie die minder krampachtig gezwollen en alwetend aandoen. Zeggen dat het een volkomen ongenietbaar boek is, zou niet juist zijn. Er zitten zoals aangegeven wel degelijk schitterende passages in, maar al met al laat het boek je achter met een redelijke kater, zonder het genot van een avond vol champagne te hebben gehad.

Details Fictie
Auteur: Peter Verhelst
Uitgeverij: De Bezige Bij
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
352