Peter Verhelst, Huis van de aanrakingen

Ontspanning voor gevorderden

Peter Verhelst werd bejubeld om zijn romans 'Tongkat' en 'Zwerm', waarin fragmentaire verhalen als een mozaïek tot een roman gelegd worden. 'Huis van de aanrakingen' is een nieuw brokstuk in zijn veelkantige oeuvre dat ook nog poëzie, theater en zelfs het kinderboek 'Het geheim van de keel van de nachtegaal' bevat.

Ook al valt 'Huis van de aanrakingen' niet samen te vatten, enkele thematieken houden de 'roman vol verhalen-in-verhalen', zoals de achterflap meldt, samen. De roman wordt in gang gezet door gemis en afwezigheid waarna het verlangen het gat probeert op te vullen. Gemis zit in elk van de personages en de zes hoofdverhaallijnen die zich in het nu en rond 1633, en van New York over Parijs, Antwerpen, Turkije tot India, Korea en Japan afspelen. Elke verhaallijn kruist een andere en zo tekent zich een netwerk af.

De roman reflecteert over hoe ook wij, de lezer, fragmenten van ons leven vanuit onze passies en verlangens tot een geheel smeden, van ons maken. Het openingsbeeld van de roman is een meisje dat helemaal bedekt wordt door papegaaien en wanneer die opvliegen is het meisje verdwenen. 'Ongeloof. Applaus.' Het slotbeeld is dat van een man die elke dag een scherf van een porseleinen vrouw afbreekt en in New York verbergt: '[Ik] smeer de scherfjes over het hele park uit, de hele stad. Een zentuin die ik kan zien als ik boven op mijn terras zit.' Zo maakt hij zich de wereldstad eigen.

Zowel stilistisch, structureel als op het niveau van de personages is de fragmentering een feit en de verlangens naar eenheid het voegwerk. Ook een zeker magisch-realisme is het boek niet vreemd. De tectonische platendrift, porseleinbakken en archeologische opgravingen worden feitelijk verhaald, maar er gebeuren ook vreemde, om verklaring vragende zaken. Zo slaat een eiland letterlijk aan het driften. Of wanneer het Turkse leger een archeologische site komt overnemen, ontsnappen twee archeologen door letterlijk in een zwart gat te springen.

De roman wekt spanning en gevaar op, maar net als in Tom & Jerry staan de personages altijd weer recht en ontsnappen ze. Dat gaat uiteindelijk irriteren. Zoals het openingshoofdstuk met het verdwijnende meisje een goocheltruc voor verbaasde toeristen is, baadt de hele roman in een sfeer van mooie plaatjes, suspensevolle, maar ongevaarlijke tyfoons en alleenstaande koffers op een perron, zonder ontploffing. Het wemelt van de polaroidzinnen: zinnen zonder hoofdwerkwoord die een kort moment van schoonheid vastleggen: 'Kanonnen die ejaculeren.' 'Het huis van de aanrakingen' leest bij momenten als een opeenvolging van vakantiekiekjes en natuur en mens worden beschreven met de oppervlakkigheid van de toerist. Verhelst wil het primaat van de kunst op de werkelijkheid aantonen: 'De mythe en niets dan de mythe, weten we nu, de vorm die we aan onze hoop, ons geloof en ons verlangen geven.' Het werkt contraproductief. 'Huis van de aanrakingen' leest als een vlucht uit de werkelijkheid, als escapistische literatuur, waarin de idylle overheerst en 'de eerste kiemen van een paradijs' gevonden worden.

Dat de wereld veranderlijk is en dat de meeste veranderingen onherroepelijk zijn, wordt weggemoffeld onder mooie zinnen. 'Huis van de aanrakingen' is ontspanningsliteratuur van hoog niveau, maar mogen we wel vergeten dat de mens invloed heeft op de natuur, dat zaken onherroepelijk verloren gaan, dat dieren uitsterven, aardbevingen plaatsvinden met échte doden en we onze lucht volstoken en -schijten met koolstofdioxide? Is het nog moreel wanneer een boek ons murw slaat met zijn schoonheid?

Details Fictie
Auteur: Peter Verhelst
Copyright afbeeldingen: Prometheus
Uitgever: Prometheus
Jaar:
2010
Aantal pagina's:
336