Peter Verhelst, 'Geschiedenis van een berg'

Beter, sneller, sterker

In de novelle 'Geschiedenis van een berg' probeert de mens de evolutie te sturen. Peter Verhelst, de meest veelzijdige onder de Vlaamse auteurs, houdt ons een spiegel voor maar drukt het cynisme niet in de armen.

Wat is geluk, vraagt de verteller zich af, terwijl de weldadige warmte van een verdronken zon nasmeult. Gelouterd kijkt hij naar een berg en schetst zijn geschiedenis, waarvan hij beweert het verdriet en het verlangen met iedereen te delen. Een schip deporteerde hem naar de Nieuwe Wereld, waar hij samen met andere dieren werd klaargestoomd om een glorieuze rol te spelen in de Grote Droom. 'Mijn mens', noemt hij het wezen dat hem heeft opgevoed steevast, ironisch eens je er achter komt dat die eveneens een dier is dat een menselijke status heeft bereikt. 'Soms zag ik de mens met drie telefoons bezig, alsof hij met meer dan twee handen kon jongleren.' De auteur toont de gehaastheid van de eenentwintigste-eeuwse mens, maar valt hem niet af.

Verhelst houdt de taal bewust klein, als metafoor voor de broosheid van het vooruitgangsidealisme die het relaas uitdraagt. Subtiel geeft hij aan dat een vermogen tot heimwee de kern van onze menselijkheid definieert. 'Wat had de munteenheid anders kunnen zijn dan dierbare herinneringen en dromen.' Aan een talisman rijgt de verteller - een naam heeft hij niet - de tastbare data van zijn verhaal, alsof hij zijn genetische code zelf programmeert. Het gaat hard voor hem, hij stuwt door naar het epicentrum van de macht en wordt een volwaardige mens. In de Dom, waar het publiek zich vergaapt aan het toppunt van de beschaving, verbeelden de geassimileerde dieren de genese van de kosmos. De instincten laaien hoog op, ieder moment dreigen ze te hervallen in hun eeuwenoude gedragspatroon.

Als een brand de Grote Droom tot as verpulvert, neemt het verhaal een fijnzinnige wending. Verhelst neemt niet langer het systeem in het vizier, wel het individu. 'Het was een reflex: ik liep weer voorovergebogen.' Het laagje cultuur dat onze natuur verbergt verdampt als onze identiteit in de verdrukking is, lijkt de auteur te oreren. Mededogend met de menselijke breekbaarheid bezondigt hij zich niet aan een afgezaagd gejeremieer over het post-kapitalistisme en hoe schadelijk dat wel niet is voor de mensheid. Zijn analyse van onze tijd – ‘Geschiedenis van een berg’ is onmiskenbaar een geëngageerde novelle, is niet drammerig. Anders dan Dimitri Verhulst, die in 'Godverdomse dagen op een godverdomse bol' niet veel verder kwam dan een weinig originele uitval tegen het menselijke vooruitgangsgeloof, is het alternatieve scheppingsverhaal dat Verhelst vertelt wel essentieel. Hij vervalt niet in clichés met zijn schets van een op drift geraakte maatschappij.

Honingzoet eindigt dit verhaal. Het besef overvalt de verteller dat hij kan schuilen in woorden die hem troosten, 'alsof ze precies de vorm hebben van het gat in mijn ziel.' Verhelsts boodschap is er een van hoop, ook als we verblind door een grote dadendrang te dicht bij de zon willen vliegen en onze vleugels dreigen te verbranden. 'Geschiedenis van een berg' is een kleinood om te koesteren.

Details Fictie
auteur: Peter Verhelst
Uitgeverij: Prometheus
Jaar:
2013
Aantal pagina's:
120