Onno Blom, 'Het litteken van de dood, biografie van Jan Wolkers'

Schrijven is vechten tegen de angst

Na eerdere portretten van Harry Mulisch en Gerrit Komrij deed Onno Blom - schrijver journalist en columnist voor De Volkskrant - er ruim tien jaar over om 'Het litteken van de dood', een biografie van Jan Wolkers, te schrijven. Een vuistdik boek over zijn relaties met vrouwen, zijn werk als schilder en beeldhouwer, plus zijn geruzie met uitgeverijen. 

Ondanks het uitgebreid archief waarin Blom naar hartenlust kon graaien, is hij in zijn opzet niet volledig geslaagd. Het lukt hem kennelijk niet altijd om een en ander in de juiste context te plaatsen. Het is zeer de vraag of Onno Blom uiteindelijk niet in een overvloedig aanbod van feiten, anekdotes en gesprekken verstrikt is geraakt.

Jan Wolkers, vooral bekend van zijn onverbiddelijke bestsellers 'Kort Amerikaans', 'Turks Fruit' en 'Een roos van vlees' was zowel een talentvol schilder, beeldhouwer als schrijver. Een fascinerend kunstenaar die samen met Hugo Claus en Remco Campert tot de groten van de Nederlandse literatuur mag worden gerekend. In de herfst van 2006 zei hij hierover tegen Blom, die zijn biografie zou schrijven:

'Niemand is dichter bij de waarheid gebleven dan ik. Mijn leven en werk zijn één.'

Begin maar met zo'n statement aan een biografie. Wat is waar en wat is verzonnen? En waar bevindt zich de smalle grens tussen waarheid en werkelijkheid?

Feit is dat in Wolkers' leven de dood permanent aanwezig is. Vooral de dood van zijn broer Gerrit aan de gevolgen van difterie en van zijn dochtertje Eva, na een ongeval, hebben hem fel getekend.

”De nonnen van het katholieke ziekenhuis, de Zusters van Liefde, stuurden hen onverbiddelijk de kamer uit. Toen ze naar de deur liepen heeft Eva nog zachtjes geroepen:'Dadi’.”

Na een zoveelste passage over het turbulente seksleven van Wolkers - hij deed het op hoge leeftijd nog met jonge meisjes - is er gelukkig nog voldoende aandacht voor zijn talloze conflicten met uitgevers. Er is bijvoorbeeld de breuk met Meulenhoff nadat Laurens Van Krevelen het typoscript van 'De kus' liet lezen aan Wim Zaal van weekblad Elsevier

In afwachting dat hij uiteindelijk bij De Bezige Bij een nieuw onderkomen vindt, verschijnt Angèle Manteau op het toneel. Als Wolkers besluit 'Werkkleding' niet in eigen beheer uit te brengen ziet ze, net aangetreden om het literair fonds van Elsevier nieuw leven in te blazen, haar kans schoon om hem onder contract te krijgen. Het lukt haar 'Werkkleding' uit te geven, waarna ze bot vangt. Als er over 'De Walgvogel', zijn nieuwe roman, gesproken wordt, is het vertrouwen tussen beiden helemaal zoek. Noteert Wolkers in zijn dagboek: 'O, zo inhalig (...) Laat haar het pak zien. Ze bladert erin en haar ogen blinken.' Nee, zo beslist hij dat zijn boek bij 'die trut' niet mag worden uitgegeven.

'Het litteken van de dood' is een uitvoerige biografie die toch een behoorlijk aantal vragen oproept. Ofschoon heel wat aandacht wordt besteed aan de artistieke opleiding van Wolkers, wordt nadien niet dieper ingegaan op de uiteindelijke betekenis van zijn plastisch oeuvre. Dat doet gelukkig niets af van de verdienste van biograaf Onno Blom die erin geslaagd is Jan Wolkers vlijmscherp te portretteren: iemand voor wie schrijven niets anders was dan vechten tegen de angst.

Details Non-fictie
Uitgeverij: De Bezige Bij
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
1114