Onno Blom, 'De jonge Rembrandt'

Denken met de handen

Dit jaar vieren ze bij onze noorderburen Rembrandt Van Rijn (1606-1669). 350 jaar geleden stierf de man die ons meesterwerken als 'De anatomische les van dr. Nicolaes Tulp' (1632), 'De Nachtwacht' (1642) en 'De staalmeesters' (1662) schonk.

Net als bij Caravaggio gaat er van zijn werken een grote psychologische kracht uit. Door weldoordachte lichteffecten lijkt het alsof de schilderijen vanbinnenuit verlicht zijn. Barok associëren we vaak met zijige en maniëristische doeken, maar Rembrandt is door de eeuwen heen actueel gebleven. Bij hem zag je het werkelijke leven. Geen halfgoden of steriele ideaalfiguren.

Over Rembrandt leven de nodige hardnekkige misverstanden. Hij zou afkomstig zijn van een arme familie. Hij zou geen noemenswaardige opleiding hebben genoten. Onno Blom documenteerde zich exhaustief en schreef een uiterst leesbare biografie van de jonge Rembrandt. 'Zijn wens om schilder te worden en géén predikant, arts of wetenschapper, zoals zijn ouders hadden bedacht, was geen bevlieging van een bohemien, maar een serieuze maatschappelijk ambitie.'

Het beeld dat naar voren treedt is dat van een artiest die uiterst goed op de hoogte was van het intellectuele leven van zijn tijd. Schilderen was in de zeventiende eeuw immers geen vrijblijvende activiteit. Peter Paul Rubens (1577-1640) trad in die periode op als een soort Steven Spielberg voor de Contrareformatie, zijn werken moesten de kijker opnieuw overtuigen van het ware geloof. 

Binnen die context is het verhelderend om een beeld te krijgen van de handelsactiviteiten die Rembrandt ontplooide. Blom heeft het over zijn kunstkamer waar hij werk verzamelde van Rafaël, Michelangelo en Lucas van Leyden. Het helpt om een idee te krijgen van het artistieke denkraam waarbinnen de Leidenaar functioneerde. Bij momenten slaat Blom al eens een speculatieve zijweg te veel in. Het is interessant om na te gaan welke invloeden de Leidse burgers nalieten in de V.S. na hun zeereis met de Mayflower, maar wat dit bijdraagt tot de kennis over de jonge Rembrandt is ons een raadsel.

België en Nederland zijn landen waar de geschiedenis in beelden is vastgeklonken. Kunnen we onszelf nog voorstellen zonder Rubens of Rembrandt? Net daarom is dit boek van belang. Postkaarten en magneten van Rembrandt kunnen we in overvloed krijgen. Toegankelijke en verhelderdende publicaties zijn iets minder voorhanden.