Olivier Todd, 'Jacques Brel. Een leven'

Rebelse Belg

Zowat een maand geleden zou Jacques Brel 89 zijn geworden. De onnavolgbare zanger stierf 40 jaar geleden, maar hij wordt nog steeds gedraaid en een aantal van zijn nummers zullen nog lang de tand des tijds weerstaan. Verjaardagen zijn niet heilig, maar Brel is hot en krijgt in Vlaanderen weer wat airplay. Bovendien vermijden biografen als Olivier Todd dat Brels levensloop tussen de plooien van de geschiedenis wegglijdt. Jacques Brel is anno 2018 nog steeds springlevend. Hoog tijd dus om ‘Une vie’ ook in een Nederlandstalige versie uit te geven.

Hoe vat men een mensenleven in woorden? In zijn inleiding neemt Todd zich voor om het op de juiste manier aan te pakken. Met veel respect en bewondering voor de mens en de artiest enerzijds, maar anderzijds ook eerlijk en onversneden. Als Brel als mens onuitstaanbaar en koppig was, moet hij ook op die manier worden opgetekend in zijn biografie. 

En dan wordt, na tien bladzijden, Jacques Brel geboren en kan de eigenlijke biografie beginnen. Chronologisch en gedetailleerd begint Todd aan zijn relaas. Op 8 april 1929 komt rond drie uur in de ochtend in een wit stenen huis aan de Diamantlaan 138 'Jacky' ter wereld. Kinderjaren, jeugd, wasdom en succes krijgen vorm in vijftien hoofdstukken. Met daarnaast meer dan 70 bladzijden bijlagen is ‘Een leven’ uitstekend gedocumenteerd. Talloze getuigenissen en fragmenten uit brieven van en naar Jacques zorgen voor een persoonlijke toets. Alsof we over de schouder van de artiest heen kunnen meekijken naar de film van zijn leven.

Todd wisselt het anekdotische - wist je bijvoorbeeld dat Brel ooit over een piano heen plaste of dat hij na een show van anderhalf uur soms 800 gram lichter was geworden? - af met een ruimer historisch kader. De oorlog laat zijn sporen na, het verwoeste België kruipt overeind, De Gaulle komt aan de macht. ‘Een leven’ is in de eerste plaats een bildungsroman, maar Todd schetst als biograaf ook trefzeker een beeld van de wereld waarin Brel opgroeit en waartegen hij zich zijn leven lang zal verzetten. 

Toch leest het allemaal niet zo vlot als we hadden gehoopt. Brels levensloop wordt doorspekt met onvertaalde Franse stukken tekst. En ook het wisselende perspectief komt de leesbaarheid niet ten goede. Todd hanteert een stijl die naar zichzelf op zoek is: ‘Een leven’ mist structuur en coherentie. Meer dan eens hadden we het gevoel dat we een bladzijde hadden overgeslagen, dat we een schakel in het verhaal misten.

Dat neemt niet weg dat er doorheen de bladzijden een mens van vlees en bloed tevoorschijn komt. Iemand die zijn ziel blootlegt en uitbrult op een podium en ernaast voortdurend naar zichzelf en naar de zin van het alles op zoek was, een sombere melancholicus die eenzaam op een hotelkamer piekert, mijmert, droomt en schrijft. Maar boven alles een artiest pur sang. Een koppige doorbijter die van begin tot eind de regisseur was van zijn eigen leven. 

Details Non-fictie
Auteur: Olivier Todd
Vertaler: Marianne Maes
Uitgeverij: Horizon
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
478