Nora Krug, 'Heimat: terug naar het land van herkomst'

Verstrikt in het verleden

Wanneer een mens zich eerder schaamt voor zijn wortels dan dat hij er trots op is, kan hij zich al eens vragen beginnen stellen. In het geval van Nora Krug, een Duitse in Amerika, resulteerden die vragen in een boek met de veelbetekenende titel ‘Heimat: terug naar het land van herkomst’.

In deze graphic novel, die je ook als een soort scrapbook of dagboek zou kunnen beschouwen, gaat Krug de confrontatie aan met de schaamte die ze als een eeuwige last met zich meedraagt. Is ze als Duitse medeplichtig aan de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog? Komt ze uit een familie van nazi’s of met op zijn minst nazi-sympathisanten en heeft ze dus redenen om zich te schamen voor waar ze vandaan komt? Wat de uitkomst ook mag zijn, Krug start een zoektocht naar haar Duitse wortels en dan vooral naar haar (over)grootouders.

Dat levert een erg veelzijdig werk dat niet voor een gat te vangen valt. Een echte strip is dit moeilijk te noemen, daarvoor bevat ‘Heimat’ net te veel tekst, knip- en plakwerk van oude documenten, foto’s en rommelmarktvondsten. Zoveel veelzijdigheid zou de klassieke striplezer kunnen afschrikken, maar maakt van dit boek meteen ook een uniek document dat de Duitse heimat op een intuïtieve manier tot leven brengt. Krug tekent wat ze denkt en voelt en schrikt er daarbij niet voor terug om dat telkens in een wat andere vorm te doen. Al probeert ze de lezer voldoende houvast te geven door het verhaal in hoofdstukken onder te verdelen en vaste rubriekjes in te lassen, zoals ‘Duitse dingen’, die voor een rustmoment zorgen.

Die rust kan hij af en toe goed gebruiken. Net zoals de zoektocht bij Krug heel wat emoties moet hebben opgeroepen, blijft ook de lezer niet onverschillig voor de onzekerheid ervan en de overweldigende hoeveelheid aan - al dan niet ongewenste - informatie die daarbij naar boven komt. Duitsland heeft een lange geschiedenis achter de rug van Vergangenheitsbewältigung, het in het reine (proberen) komen met zijn oorlogsverleden en ‘Heimat’ bewijst dat die noodzaak, ondanks het huidige klimaat, hier en daar nog steeds leeft.

Het simpele feit dat Krug Duitse wortels heeft, is voor haar al voldoende om een diepgravend onderzoek te doen naar haar voorouders. De schaamte, de onzekerheid, de opluchting, de trots… Het hele scala aan emoties komt aan bod en sleurt ook de lezer mee. Bijwijlen kregen wij het erg ongemakkelijk.

Hoe heftig die hele periode ook geweest moet zijn voor de auteur, toch werd de overdaad aan feiten, anekdotes, aantallen of historische documenten ons soms wat te veel. Krug koos er, ook wel begrijpelijk, voor om grondig te werk te gaan en zowel haar herkomst aan moederskant als aan vaderskant onder de loep te leggen. Daardoor was het verhaal soms echter wat moeilijk te volgen en werd het hier en daar zelfs een onontwarbaar kluwen dat ons dwong even terug te bladeren. ‘Heimat’ had misschien wel gevaren bij een iets duidelijkere structuur of een rigoureuzere snoei in het vele materiaal.

Niettemin is dit, ondanks de historische en persoonlijke inhoud, een relevant boek. Krug weet het verhaal van haar grootouders naadloos in een vorm te gieten die niet voorbijgaat aan de huidige maatschappelijke context. ‘Heimat’ balanceert op de grens tussen verleden, heden en toekomst en herinnert met die evenwichtsoefening impliciet aan de ‘Nie wieder’-belofte, waarvan de eeuwigheidswaarde steeds vaker onder druk komt te staan. Boeken als dit mogen wat ons betreft dan ook enkele banken vooruit, met een kus van de juf.

Details Strips
Originele titel:
Belonging: a German reckons with history and home
Auteur: Nora Krug
Uitgeverij: Balans
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
284