Nicolaas Matsier, 'De advocaat van Holland'

Een stabiele geest in een wankele tijd

De late zestiende en vroege zeventiende eeuw waren in onze gebieden turbulente tijden: Beeldenstormen, de hertog van Alva en een hevig woekerende inquisitie. Bij onze noorderburen werden ondertussen de krijtlijnen uitgetekend voor een Nederlandse staat. Mensen als Maurits van Oranje en Johan van Oldenbarnevelt vervulden in dat proces een cruciale rol. De dank die van Oldenbarnevelt daarvoor ontving was een publiekelijke executie. Matsier schreef met 'De advocaat van Holland' een roman waarin hij poogt af te dalen in de geest van Johan van Oldenbarnevelt tijdens zijn opsluiting.

In dit soort roman zou het relatief gemakkelijk zijn om uitgebreid in te gaan op historische momenten als de Slag bij Nieuwpoort in 1600, maar Matsier ontwijkt die valkuil en levert met dit boek een uiterst sober werk af. Zijn zinnen lezen als een literair equivalent van minimalisme.

Van Oldenbarnevelt treedt hier naar voor als een man met een rationele geest. Hij kan moeilijk begrijpen waarom zoveel mensen uitzinnig worden bij de demonstratie van Simon Stevins zeilwagen aan het strand. Wanneer zijn studiegenoten zich liederlijk gedragen in Italië, houdt hij het op een enkel glaasje witte wijn en een babbel met de waardin.

Wat vooral op de voorgrond treedt tijdens zijn gevangenschap is de drang om te schrijven, samen te vatten. Continu hengelt de advocaat naar pen en papier.

'Maar de tijd moet nu juist teruggebracht worden. Tot een kern, een essentie. Dat is notuleren, dat is samenvatten (...) Zo en niet anders is het gegaan, zegt het papier vervolgens.'

Langzaam sijpelt de realiteit tot hem door, van de weeromstuit trekt van Oldenbarnevelt zich nog verder terug in zijn geest. Het stelt hem in staat om op het schavot niet te prooi te vallen aan wanhoop. Hij houdt de regie in handen.

Nogal wat historische figuren worden gereduceerd tot een opstelsom van feiten in naslagwerken. Met 'De advocaat van Holland' verschaft Matsier Johan van Oldenbarnevelt terug een stem. Deze roman laat zich niet reduceren tot een rits geschiedkundige weetjes. Zowel qua vorm als inhoud is dit werk een exploratie van de calvinistische geest.

Details Fictie
Uitgeverij: De Bezige Bij
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
358