Nico Keuning, 'Een ongeneeslijk heimwee: leven en werk van Willem Brakman'

Wat moet je met krantenlezers

Soms gebeurt er iets merkwaardig: je leest een bladzijde en je treedt een universum binnen waar je niet meer los van komt. Brakman was een figuur die steeds de meningen verdeelde. HP/De Tijd-criticus Max Pam beschuldigde de Haagse schrijver er ooit van opzettelijk 'onleesbaar' proza te produceren.

Wat ons bij de vraag brengt: wat is 'onleesbaar'? Wil je verhalen en zinnen die hun bedoelingen onmiddellijk kenbaar maken? Net zoals je 's ochtends op het koffiezetapparaat gedachteloos de knop induwt om tien minuten later machinaal je koffie binnen te slurpen. Of heb je liever zinnen die je in eerste instantie verwarren? Waar je je enige moeite moet voor troosten om er 'logica' in terug te vinden?

In nogal wat van Brakmans romans sterven plotseling personages, zonder enige aanleiding. 'Hij was een krantenlezer,' is de enige verklaring die Brakman in dergelijke situaties verstrekt. Zijn prozawereld staat immers los van de feitenwereld, sterker nog: een feit vormt voor Brakman slechts een aanleiding om proza te schrijven.

Brakmans wereld is hoogst persoonlijk, zonder particulier te worden. Om dat raderwerk beter te kunnen doorgronden, is Nico Keunings biografie dan ook onontbeerlijk. 'Brakman is inderdaad een verteller, een man van de taal; van brokstokken uit de werkelijkheid bouwt hij met ongeremde fantasie een persoonlijk literair universum, dat weliswaar een kleine parochie van liefhebbers vertegenwoordigt, maar wel degelijk al bijna veertig jaar deel uitmaakt van de moderne letterkunde.'

Wie ooit op Youtube het fragment zag waarin Brakman spreekt over zijn jeugdjaren, weet dat hij een olifantengeheugen koppelde aan een tomeloos verlangen naar die ene vrouw. Die natuurlijk niet bestaat en nooit zal bestaan. Het leek het vliegwiel te vormen voor zijn schrijverschap. Dit aspect brengt Keuning onder het voetlicht door uiterst pregnant te citeren uit Brakmans oeuvre: 'Ik herinner mij nog goed die plotselinge hunkering in de hal, ja de gier om verliefd te zijn en dat is meer dan een zegelring, tendeert naar herkenning en begrip.'

Voor wie niet vertrouwd is met Brakman, probeer een paar bladzijden. Wie de klik voelt, zal op zoek gaan naar meer. Voor wie de wereld van Brakman verder wil exploreren, is dit boek dan ook een verrijking. 

Details Non-fictie
Uitgeverij: Querido
Jaar:
2020
Aantal pagina's:
478