Nathalie Léger, 'Aanvulling op het leven van Barbara Loden'

Toon jezelf zoals je echt bent

Voor een filmlexicon moest ze een lemma schrijven over de Amerikaanse actrice Barbara Loden, maar naarmate het werk vorderde, ontdekte Nathalie Léger steeds meer dat het een autobiografische tekst werd. Léger begon haar oorspronkelijke opdracht in vraag te stellen om die uiteindelijk helemaal los te laten, zodat ze in alle vrijheid haar ‘Aanvulling op het leven van Barbara Loden’ kon schrijven.

De aanzet tot zelfreflectie was ‘Wanda’, de enige film die Barbara Loden zelf schreef en regisseerde, en waarin ze het titelpersonage vertolkte. De inspiratie voor het scenario haalde Loden uit een krantenbericht. Een vrouw was veroordeeld voor een bankoverval waarbij haar medeplichtige/geliefde was gedood. In haar eentje verscheen de vrouw voor de rechter die haar tot twintig jaar cel veroordeelde. Toen de vrouw het vonnis aanhoorde, bedankte ze de rechter. Het verhaal van de vrouw had Loden diep geraakt. ‘Hoe kun je troost putten uit gevangenschap?’

Met dit gegeven ging Loden aan de slag en maakte een film die intussen een cultstatus verwierf. Léger herkende zich onmiddellijk in het titelpersonage. Het was niet de ‘passieve vrouw, onderworpen aan het verlangen van een ander’, zoals de feministen het omschreven na de release in 1970. Evenmin had Loden de film gemaakt ‘ter wille van de bewustwording van vrouwen uit de arbeidersklasse’. Wanda was veel meer dan dat. ‘De film heeft niets te maken met de bevrijding van de vrouw,’ repliceerde Loden. ‘Het is een manier om mijn eigen bestaan te bevestigen.’

Toen Léger tijdens haar research op dit citaat stuitte, wist ze dat ‘Aanvulling …’ een gelijkaardige functie voor haar had. De Française is schrijver, redacteur, archivist en curator, maar wanneer haar man haar aanspreekt op haar ‘kennelijke willoosheid ten opzichte van andere mannen’, voelt ze zich vooral een typische vrouw gezien door mannenogen. ‘Waarom begreep hij de soms bittere noodzaak niet je te schikken naar de eis van de ander om daardoor beter te kunnen ontsnappen?’ Met ‘Aanvulling …’ wil ze hem en alle andere mannen van antwoord dienen.

Daarbij maakt ze handig gebruik van ‘Wanda’, want als er één ding is wat Loden volgens Léger met haar film laat zien, dan is het wel ‘een vrouw als de vrouw ten voeten uit’. De drie vrouwen (Wanda, Loden, Léger) worden op een bepaalde manier inwisselbaar. Via ‘Wanda’ komen we meer te weten over Loden en via ‘Aanvulling…’ dringen we door in de gedachtewereld van Léger. Het droge vakjargon waarmee de auteur de filmscènes beschrijft, wisselt ze af met persoonlijke beslommeringen en bekentenissen, met haar twijfels en werkwijze, met opmerkingen van haar moeder en met kritische analyses.

Een enkel woord of een bepaalde zinsnede roept weer andere denkbeelden op. Het komt over als vrije associatie, als écriture automatique, maar telkens komt ze terug tot de kern van de zaak. Het verwordt tot een ‘samenloop van omstandigheden’. Nathalie Léger is er misschien niet in geslaagd een lemma te schrijven over Barbara Loden, ‘Aanvulling …’ is wel degelijk een succes. ‘Het was duidelijk dat het gemakkelijker was om te falen dan om te slagen en bijgevolg was falen de meest doeltreffende manier van slagen.’

Details Non-fictie
Originele titel:
Supplément à la vie de Barbara Loden
Auteur: Nathalie Léger
Vertaler: Vivienne Hendrikx
Uitgeverij: Koppernik
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
104