Murat Isik, 'Wees onzichtbaar'

Zinderende 'coming of age'-roman

Vijftig jaar geleden ging de eerste spade in de grond voor wat een van de meest beruchte woonprojecten van Amsterdam zou worden: de Bijlmer. Murat Isik geeft een inkijk in een van de anonieme torenflats in de F-wijk Fleerde, meer bepaald in het jonge leven van de Turkse immigrant Metin Mutlu. Terwijl de wijk verloedert tot een stadsjungle, ontpopt het ietwat naïeve hoofdpersonage zich tot een evenwichtige jonge man. Schrijver Murat Isik heeft hiermee het recept voor een zinderende coming of age-roman.

‘In de tijd dat de eerste springers te pletter vielen van onze flat, begon mijn vader aan zijn nachtelijke pleziertochten door Amsterdam’. Het is 1983. Het gezin Mutlu komt na een mislukt avontuur in Hamburg aan in Nederland. Vader Harun is een gevlucht communist die meer heeft met het ontmoeten van kameraden dan met zweten op de werkvloer. Haruns grilligheid kent geen grenzen. Zijn gezin belemmert zijn ‘individuele vrijheid’. Er vallen klappen. Van een stabiele vader-zoonrelatie is geen sprake.

De wereld buiten de Bijlmer is rauw. Een grote schoonmaakactie in het centrum van Amsterdam verdrijft junks en ander gespuis richting de woonwijk. Voor het plaatselijke winkelcentrum dwalen enge figuren rond en in de groene leefruimten tussen de flats wordt openlijk gedeald. Metins positieve, nieuwsgierige karakter is zijn redding. Zijn moeder neemt hem mee naar de bibliotheek om aan zijn taalachterstand te werken. Metin ontdekt er de literatuur en wordt de beste voorlezer van de klas. Zijn progressie en behoorlijke Cito-toets ten spijt luidt aan het eind van de lagere school het advies mavo/havo -vergelijkbaar met BSO bij ons.

Dankzij een onverwachte actie van zijn vader komt Metin toch in het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs terecht, in een school buiten de Bijlmer. Metin is de enige Turk in de klas. Dat en zijn sportschoenen uit de Bristol vormen een splijtzwam tussen hem en zijn klasgenoten. Metin wordt gepest en ontwikkelt een overlevingsstrategie die ‘wees onzichtbaar’ luidt. Dan wordt plots het epische NOS-sportjournaal onderbroken. Het is 4 oktober 1992. Een vliegtuig boort zich in een nabijgelegen woonflat. Tegelijkertijd doet een nieuwe leerling met Turkse roots zijn intrede in de klas. Een kantelpunt.

Het verhaal bestrijkt de jongensjaren van Metin tot het begin van zijn hogere studies. Schrijver Murat Isik weet met kleine motiefjes de ‘couleur locale’ van de jaren 80 goed op te roepen. Van Basten, het Kwakufestival, presentator Ron Brandsteder, Nintendo en The Knight Rider krijgen een plaats. Beschrijvingen van het dagelijks leven zorgen voor een bijzonder doorleefd verhaal. De kleine jongen in de flat gaat al snel onder je huid zitten en weet je meermaals te ontroeren. Het uitgekiende vertelritme zorgt dan weer dat je dit zwaargewicht moeilijk aan de kant schuift.

Anders dan de cynische schelmenroman ‘Eus’ van Özcan Akyol heeft Murat Isik empathie voor elk van zijn personages, inclusief de vaderfiguur en pestkop Dino. Hij geeft elk personage de kans zijn kant van het verhaal te laten vertellen. De 597 pagina’s geven Isik ook ruimte enkele mechanieken te onderzoeken. Welke factoren bepalen identiteit? Hoe verliep de emancipatie van de Turkse vrouw? Wat met raciale spanningen in de Bijlmer?

‘Wees onzichtbaar’ leest net als zijn debuut 'Verloren grond' erg soepel. Wederom weet Murat Isik met empathie en humor een ‘vergeten' leefgemeenschap voor het literaire voetlicht te brengen. De aangename ongecompliceerde vertelstem is hét talent van deze schrijver.

Details Fictie
auteur: Murat Isik
uitgeverij: Ambo|Anthos
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
597