Michel de Montaigne, 'essays'

Vals plat

Michel de Montaigne (1533-1592) trok zich in 1571 terug na een succesvolle carrière als burgemeester van Bordeaux. Het einde van zijn publieke leven betekende dat hij zijn dagen besteedde aan lezen, reflecteren en schrijven.

Montaigne had niet de bedoeling een meesterwerk af te leveren, laat staan dat hij een maatschappelijke schokgolf wou teweegbrengen. Hij toetste persoonlijke levenservaringen af aan zijn lectuur en kwam via die weg tot inzichten waarmee we in de 21ste eeuw nog steeds 'ons voordeel' kunnen doen.

De schil van de maatschappij mag dan drastisch gewijzigd zijn, maar over essentialia als vriendschap of het belang van een frisse adem verschillen onze ideeën niet zo dramatisch met iemand van vijfhonderd jaar terug.

Montaigne greep in de 16de eeuw trouwens zelf terug naar de Antieke filosofen zoals Seneca om zijn essays te boetseren. De vernieuwing van de Fransman zat in de 'vrijblijvende' manier waarop hij schreef.

Geen zinnen die gebeiteld lijken in hoogglanzend marmer, maar een boek dat zich laat lezen als een zoektocht naar zingeving zonder daarbij belerend uit de hoek te komen. Tijdens de inleiding stelt hij trouwens voor de lezer te verschijnen in 'eenvoudige, natuurlijke en alledaagse kledij.'

Ergens werpt Montaigne het idee op dat ook hij een kannibaal kon geweest zijn, mocht hij in een andere maatschappij geboren zijn. Het destijds heersende idee dat een westerling inherent moreel superieur was aan andere beschavingen, gaat bij hem op de schop. Wie gebruik maakt van het recht op twijfel, kan soms effectief ideés reçues bestrijden.

Wie dit lijvige werk in huis haalt, doet dat niet om tot panklare levensinzichten te komen. Het is een werk dat soms stof zal verzamelen, vaak zal je je ergeren aan Montaignes citeerdrift, maar nog vaker zal je getroffen worden door de parallellen tussen zijn twijfels en jouw twijfels.

'Zelfs de wijsgerige redenaties draaien steeds weer om de zaak heen [...] Het doet mij goed te zien dat deze voorname geesten zich niet los kunnen maken van ons aller lot. Hoe volmaakt ze ook zijn, het zijn en blijven mensen met al hun beheptheden.'

Een groots en meeslepend leven is geen voorwaarde voor dito literatuur. Het dagelijks leven levert inzichten voor wie zich de moeite troost, lijken deze essays te zeggen.

Details Non-fictie
Vertaler: Hans van Pinxteren
Uitgeverij: Athenaeum - Polak & Van Gennep
Jaar:
2019
Aantal pagina's:
1474