Mark Van den Wijngaert, 'Tegen de stroom in'

Portret van een controversiële koning

Ook jaren na zijn dood is koning Leopold III (1901-1983) een onderwerp van discussie gebleven. Oorzaak? Zijn rol gedurende de Tweede Wereldoorlog en zijn omstreden huwelijk met Lilian Baels.

In Tegen de stroom in schetst historicus Mark Van den Wijngaert een gedetailleerd portret van Leopold III en plaatst hij de heikele koningskwestie in een definitieve historische context.

Wanneer het Duitse leger op 10 mei 1940 België binnenvalt, aarzelt Leopold III geen moment zijn taak als opperbevelhebber van het leger op zich te nemen. Er valt echter weinig te ondernemen tegen de overmacht van nazi-Duitsland, zodat het Belgische leger capituleert. Na een confrontatie met zijn ministers op 25 mei 1940 op kasteel Wijnendale is de houding van de koning duidelijk: hij erkent het kabinet Pierlot, dat in ballingschap vanuit Londen de strijd verderzet, niet langer als zijn regering.

Eerste minister Pierlot ziet in een dergelijke situatie geen andere mogelijkheid dan alle grondwettelijke bevoegdheden door de ministerraad over te nemen. Vanaf dat moment staan koning en regering lijnrecht tegenover elkaar. Leopold heeft een andere kijk op de gebeurtenissen. Hij wil een onderhoud met Hitler, maar dat wordt hem geweigerd. Heimelijk denkt hij dat de bezetter enkele provincies zal vrijgeven, waarover hij, naar analogie van het Vichy-regime, kan regeren.

Een herderlijk schrijven van kardinaal Van Roey - waarin hij de Belgen oproept zich eensgezind achter de koning te scharen - zorgt ervoor dat Leopold III immens populair wordt. Hieraan komt enige tijd later abrupt een einde als de bevolking verneemt dat Leopold na het overlijden van zijn echtgenote Astrid - bij een ongeval in het Zwitserse Küssnacht - op 11 september 1941 in het geheim is getrouwd met Lilian Baels, dochter van een West-Vlaamse gouverneur.

Het koppel geniet een voorkeursbehandeling van de bezetter zodat ze zich moeiteloos in binnen- en buitenland kunnen verplaatsen. Pas na de landing van de geallieerden in Normandië worden Leopold III en zijn gezin, op bevel van Hitler, naar Duitsland overgebracht. Het zal tot 1950 duren alvorens de vorst naar België kan terugkeren. De ontvangst is allesbehalve hartelijk. Het land is verdeeld en bevindt zich op de rand van een burgeroorlog. Er zit met andere woorden niets anders op dan een consultatief referendum te organiseren. De uitslag maakt duidelijk dat België verdeeld is: de Vlamingen staan positief tegenover Leopold III (73 procent), Brussel (48,2 procent) en ten slotte Wallonië (41,8 procent). Om erger te voorkomen, besluit Leopold te abdiceren ten voordele van zijn zoon Boudewijn.

Mark Van den Wijngaert heeft met Tegen de stroom in een gedegen en wetenschappelijk onderbouwde publicatie met enkele onthullende feiten afgeleverd. Zo heeft hij het onder andere over de voortdurende conflicten tussen Leopold III en zijn broer Karel - hij hield na de oorlog de troon voor zijn broer warm - de niet te onderschatten invloed van Lilian Baels op de jonge koning Boudewijn, de rol van Gaston Eyskens die de koning uiteindelijk verplicht Laken te verlaten enzovoort. Dit is wellicht het ultieme boek over de rol en betekenis van Leopold III die zijn koninklijke functies amper zes jaar uitoefende.

Details Non-fictie
Mark Van den Wijngaert, 'Tegen de stroom in'
Uitgeverij: Manteau
Jaar:
2017
Aantal pagina's:
156