Marieke Lucas Rijneveld, 'De avond is ongemak'

Aardedonker

Jas is te klein voor de overkant. Dat betekent dat ze niet mee mag als haar oudere broertje gaat schaatsen en het noodlot toeslaat. Jas groeit op in een boerenfamilie met vier kinderen en het leven valt niet mee. De koeien staan mager, het weer is slecht en die ondankbare kinderen kunnen nooit iets goed doen. Bovendien hangt de gruwel die de dood met zich meebrengt meteen als een donkere wolk over deze roman heen. Jas beeldt zich in hoe haar ouders haar konijn villen en koken, op zolder hangt een touw aan de balk met een lus eraan en na een bladzijde of twintig valt broertje Matthies door het ijs.

‘De avond is ongemak’ is aardedonker. Aan het begin van de roman komt de veearts droogweg melden dat Matthies dood is. Vanaf dan is Jas het zusje van haar dode broertje en eigenlijk is het jammer dat we niet de tijd krijgen om haar beter te leren kennen voor het verlies. De dood van het broertje komt hard aan. Jas plast in bad en de kerstboom wordt afgetuigd en naar buiten getrokken. Rijnveld verkiest een pakkende beeldtaal boven een fletse beschrijving van de emoties van haar personages.

Het meest opzienbarende aan deze roman is niet zozeer de keuze van de jonge debutante voor zo’n donkere verhaalstof dan wel het feit dat ze ondanks haar leeftijd zo’n rijke taal beheerst en zoveel afweet over het land, de oogst en de seizoenen. Net als haar hoofdpersonage spreidt Rijneveld bovendien heel wat mensenkennis tentoon. 'Ik wist dat hij een hekel had aan wachten, want dan moest hij te lang stilstaan bij zichzelf en daarvan ging hij meer roken.'

Het harde universum waarin deze personages het tegen het noodlot moeten opnemen heeft veel weg van de naturalistische literatuur uit de negentiende eeuw. Als een scherpe observator legt Rijneveld de machteloosheid van de mens bloot. Daarnaast lazen we ook een vleugje Proust in dit debuut: de beschrijving van erg sensitieve herinneringen en haar door en door individuele beeldtaal maken van deze roman een schilderij. Van Goghs 'De aardappeleters' of een werk van Permeke zouden niet misstaan op de cover. Al vonden we ook de illustratie van Tammo Schuringa erg geslaagd.

Marieke Lucas Rijneveld lijkt een hedendaagse uitloper van de literatuur uit de negentiende eeuw. En toch schetst ze een wereldbeeld dat de huidige generatie dertigers maar al te zeer zal herkennen. Bert en Ernie, Boudewijn de Groot en Milky Ways. Wat slim van de uitgever om een citaat van Lize Spit op de flaptekst over te nemen. Ook zij bouwt immers aan een klein stukje collectieve herinnering van een generatie die eind jaren 80, begin jaren 90 opgroeide. Die twee zullen wel vaker in één adem genoemd worden. 

Details Fictie
auteur: Marieke Lucas Rijneveld
Uitgeverij: Atlas Contact
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
271