Lydia Davis, 'Varianten van ongemak en andere verhalen'

Kort, korter, kortst

Als Ernest Hemingway nog zou leven, zou hij ongetwijfeld ongelooflijk veel volgers hebben op Twitter. De Amerikaanse auteur kon dan ook met heel weinig woorden een verhaal vertellen. Zo schreef hij bijvoorbeeld met niet meer dan zes woorden een van de mooiste en droevigste verhalen ooit. (‘For Sale: Baby shoes, never worn.’) Een vergelijking met Hemingway legt de lat natuurlijk belachelijk hoog, maar Lydia Davis bewijst in ‘Varianten van ongemak en andere verhalen’ dat ze de kunst van het veel vertellen met weinig woorden helemaal onder de knie heeft.

‘Varianten van ongemak en andere verhalen’ is de Nederlandse vertaling van de verhalenbundels ‘Samuel Johnson is verontwaardigd’ en ‘Varianten van ongemak’. Het boek wordt op de achterflap aangekondigd als het tweede en laatste deel van Lydia Davis’ verzamelde verhalen. Eerder verscheen ‘Bezoek aan haar man’, een verhalenbundel die overal met terecht enthousiasme ontvangen werd. Ook dit vervolg is weer een schot in de roos. Al zijn sommige verhalen echt heel erg kort, het is toch aartsmoeilijk om de verhalen van Davis in enkele woorden samen te vatten. Het is zelfs moeilijk om ze te omschrijven, omdat ze zo verschillend en ook zo uniek zijn. De auteur schakelt in elk verhaal zonder veel moeite tussen uiteenlopende stijlen en personages. Sommige verhalen worden in briefvorm geschreven, andere zijn het verslag van een gesprek, sommige verhalen lijken eerder op een grap met een onverwachte pointe. Kenmerkend in elk verhaal is een zekere afstandelijkheid en zakelijkheid, die meestal een grappig en soms een ontroerend effect heeft.

Er zijn enkele terugkerende thema’s te vinden, zoals eenzaamheid en vervreemding – de relatie tussen man en vrouw wordt niet altijd even vrolijk voorgesteld – ouderdom, aftakeling en kinderen. Het thema dat het duidelijkst aanwezig is taal. Taal wordt soms letterlijk bestudeerd (bijvoorbeeld in de analyse van brieven, heel wat personages zijn taalkundigen), maar er wordt ook voortdurend mee gespeeld. Dit taalspel is typisch voor Davis, die naast auteur ook vertaalster is van o.a. Proust. Het is duidelijk te merken dat de auteur het gewend is om als vertaalster over elk woord diep na te denken. Er staat geen woord te veel op de pagina en elk woord blijft hangen. Dat wordt overigens vaak goed weergegeven in de Nederlandse vertaling. Het heel korte verhaal ‘Een dubbele ontkenning’ is een mooi voorbeeld van het taalspel. ‘Op een bepaald moment in haar leven beseft ze dat ze niet zozeer een kind wil hebben als wel dat ze niet geen kind wil hebben of geen kind wil hebben gehad.’  Met één zin kan Davis de lezer in dit verhaal laten glimlachen, fronsen en nadenken.

De verhalen die niet langer dan een pagina zijn, worden ook wel flash fiction genoemd, of in het Nederlands ‘handpalmverhalen’. En net in die verhalen is Lydia Davis het sterkst. Soms kunnen paginalange beschrijvingen van weilanden en fluitende vogeltjes mooi zijn, maar vaak is het nog straffer om een verhaal met een paar raak gekozen woorden te vertellen. En dat is precies wat Davis doet. Maar vergis je niet, hoe kort sommige verhalen ook zijn, dit boek lees je niet in een ruk uit. Voor elk zin moet je je tijd nemen, en het verhaal waarschijnlijk nog een derde, vierde en vijfde keer lezen. En dat is het kenmerk van een goed boek. Het is misschien ver over de valreep, maar ik zou ‘Varianten van ongemak en andere verhalen’ toch graag nog uitroepen tot beste boek van 2012.

Details Fictie
Auteur: Lydia Davis
Vertaler: Peter Bergsma
Uitgeverij: Atlas Contact
Jaar:
2012
Aantal pagina's:
368