Lies Van Gasse, Waterdicht

Transparant van noorderlicht: graphic poem 'Waterdicht'

Eerder dit jaar verscheen 'Waterdicht', een graphic poem oftewel beeldgedicht van Lies Van Gasse (1983) en Peter Theunynck (1960). Zo'n graphic poem is een onconventionele dichtbundel: het mengt woord en beeld tot een nieuw geheel, zoals ook graphic novels dat doen. Het gedicht, gevat in een naadloze mengeling van woord en beeld, verhaalt over een walvisvaardersexpeditie die anders loopt dan gepland. Van Gasse en Theunynck vertellen het met verve.

Te kiezen welk element-de woorden of de beelden-eerst te belichten is niet gemakkelijk, vooral omdat het al snel een voorkeur voor het een boven het ander lijkt uit te drukken. Een kop-of-munt-proef bood uitkomst en wees naar de woorden om mee te beginnen.

De tekst van 'Waterdicht' is van de hand van Peter Theunynck. Voor deze uitgave bewerkte hij een ouder episch gedicht van zichzelf. Het vertelt over walvisvaarders die op expeditie gaan. De expeditie wordt langzaam maar zeker lakser. De jacht mondt uit in een slachtpartij die niet alleen de walvis ombrengt. De overlevenden keren met groeven 'dwars door onze de wangen' en 'transparant van noorderlicht' terug naar huis, maar kunnen daar niet meer aarden.

Theunyncks tekst kent memorabele regels als 'Wij zijn niet van het hout waarvan men heiligen maakt' en klassieke toespelingen op de tragedie van Philoctetes en de eerste regels van Dante's Goddelijke Komedie. Bij herlezing stoorden ons enkele opmerkelijke omkeringen van gebruikelijke zinsbouw zoals 'Tegen het verduren is het want met pek ingestreken' of 'Omarmen zal ons geen liefste'. Het is dichterlijke vrijheid, maar de uitoefening ervan vinden we niet nodig. Ze leidt een beetje af in zijn verder sterke vertelling.

Die vertelling wordt magistraal uitgedrukt door de het werk van Van Gasse. Haar uitwerking vormt ook meteen de belangrijkste reden waarom het moeilijk kiezen is om woord of beeld eerst te belichten: ze bereikte in het eindresultaat een fascinerende verweving van beide elementen. Met de onwennigheid van literatuurrecensenten over beeldende kunst merken we het volgende op.

De bundel is volledig in tinten blauw, zeegroen, grijs, wit en zwart. De achtergrondkleur van de tekeningen, die soms met inkt, soms met verf lijken te zijn gemaakt, wisselt elke paar bladzijden maar verstoort de eenheid van de bundel niet. De tekeningen plaatsen details van scènes naast elkaar op de voorgrond van hetzelfde beeld: omhelzingen net zo groot als de paalhoofden, schepen en druppels, walvissen en lippen.

Het dynamisch karakter wordt nog versterkt door de schetsmatigheid van vele beelden en de schijnbare nonchalance waarmee Van Gasse de gekrabbelde teksten de beelden in liet golven. Ook worden de woorden zelf soms puur vormelijk beeldelement dat ze herhaalt en in de achtergrond laat vervagen. Niettemin blijft de tekst goed leesbaar. Ze vormt, doordat ze zo natuurlijk opgenomen is in de tekening, een gemakkelijk spoor om te volgen, om zo de gehele pagina op te nemen. Enkel de woorden lezen is niet alleen zonde, het is ook niet gemakkelijk omwille van de bijzondere vermenging van die woorden en de lijnen, de kleuren, de vormen.

Hoezeer 'Waterdicht' je op het verkeerde been kan zetten, hoezeer ze je op nieuwe wijze kan doen kijken naar de wereld, bleek toen we zelf dagen na de eerste lezing pas beseften dat de titel 'Waterdicht' twee betekenissen heeft. In eerste instantie dachten we enkel aan iets als 'gedicht over het water'. Pas daarna kwam de normale, alledaagse betekenis van het woord voor de geest: 'resistent tegen water'.

Dan wordt het duidelijk dat de walvisvaarders niet waterdicht zijn gebleken. Ze hebben zich laten meevoeren door de jacht tot een punt waar terugkeren niet meer mogelijk is. Maar ook wij waren niet waterdicht, niet bestand tegen de wassende vloed van de poëtische fantasie van Van Gasse en Theunynck. 'Waterdicht' is zo'n boek dat je moet hebben, ontlenen, cadeau moet krijgen of geven. Onze gok: zoals de walvisvaarders tegen de blokken basalt zul je niet tegen 'Waterdicht' bestand blijken.

Details Poëzie
Auteur: Lies Van Gasse, Peter Theunynck
Copyright afbeeldingen: Wereldbibliotheek
Uitgever: Wereldbibliotheek
Jaar:
2011
Aantal pagina's:
47