Leo Tolstoj, 'De Kreutzersonate'

Schommelend tussen libido en ascese

Wanneer de naam Tolstoj valt, worden steevast 'Anna Karenina' of 'Oorlog en vrede' vernoemd. Klassieke kleppers die vaak liever opgelijst dan gelezen worden. Nochtans bevatten novelles als 'De dood van Ivan Iljits' of 'De Kreutzersonate' meer dan voldoende stof tot reflectie. Het compacte karakter van die bewuste werken brengt een urgentie met zich mee die vaak ontbreekt in omvangrijker romans van minder getalenteerde schrijvers. Size doesn't always matter.

In tegenstelling tot zijn epische romans biedt 'De Kreutersonate' een uitgebeend verhaalperspectief. Na een korte dialoog tussen treinreizigers over de wisselwerking tussen liefde en relaties luistert de lezer nonstop naar de monoloog van een man die zijn vrouw ombracht. Een jachtige, nerveuze verteller die ons deed denken aan gelijkaardige overgevoelige zenuwlijders als de naamloze hoofdpersonages in 'Bekentenissen uit het ondergrondse' (Dostojevski) en 'Less than zero' (Bret Easton Ellis). Net zoals Dostojevski met zijn 'Bekentenissen' werd bekeken als agitator tegen het rationalisme, beschouwden nogal wat mensen Tolstoj met dit werk als doodgraver van het romantisme. Dat lijkt ons naast de kwestie, want in beide gevallen gaat het om literatuur en niet om één-op-één persoonlijke confessies.

Hier is een ziel in nood. Net omdat de morele hoogspanning door iedere zin dendert, is het bijna onmogelijk om als lezer achteloos achterover te leunen. Door het spervuur van krasse uitspraken die deze man uitbraakt ('Eveneens moet het mensdom, net als bijen, geslachtsloze werkers aankweken, dus ook hier is een streven naar abstinentie en geenszins naar het stinkende libido.' of 'De slavernij van de vrouw bestaat immers alleen maar daarin, dat men het prettig vindt en heel loffelijk acht, haar te benuttigen als genotmiddel.') word je continu uitgedaagd tot stellingname.

De man spreekt als een op scherp gestelde tijdbom, gevangen in een zelf gecreëerd web van aan- en afstoten. Bij momenten krijgt het verbale verweerwerk komische allures: 'Ik kreeg het vroeger benauwd en onbehaaglijk als ik een prachtig opgedofte dame in een baljurk zag, maar tegenwoordig vind ik zoiets gewoon vreselijk, ik zie er beslist iets noodlottigs voor de mensen in, iets onrechtmatig, ik krijg neiging een politieagent te roepen om mij te beschermen tegen het gevaar.'

Wanneer een literatuurmandarijn opwerpt dat hier weinig 'esthetisch verantwoorde' zinnen te vinden zijn, zouden we die persoon gelijk kunnen geven. Aan de andere kant: ik heb weinig mensen lyrisch horen uitweiden over de borstelstroken van Vincent van Gogh nadat ze voor het eerst oog in oog staan met zijn zonnebloemen. Sommige zaken overrompelen op dusdanige manier, dat iedere technische discussie meteen naar het achterplan wordt verwezen.

Behalve 'De Kreutzersonate' bevat deze uitgave tevens twee andere novelles: 'Dagboek van een krankzinnige' (het relaas van een openbaring) en het spaarzame, maar bijna filmisch aandoende 'Heer en knecht' (wat de toonzetting heeft van een Coen-film in het Rusland van de negentiende eeuw).

 

Details Fictie
:
Jaar:
2016
Aantal pagina's:
236