Kristien Hemmerechts, 'Het verdriet van Vlaanderen'

Wie was wit of zwart tijdens de oorlog?

Met een al te doorzichtige verwijzing naar het meesterwerk van Hugo Claus koos Kristien Hemmerechts 'Het verdriet van Vlaanderen' als titel voor haar boek over de Tweede Wereldoorlog en de gevolgen van de collaboratie. Een werk dat tot nadenken aanzet, al was het maar om een antwoord te vinden op de vraag waarom mensen tot onbegrijpelijke dingen in staat zijn. 

Hemmerechts profileert zich niet als een objectieve verslaggever die nu eens uit de doeken zal doen wat de collaboratie onder de bevolking allemaal heeft veroorzaakt. Dat ze betrokken is bij haar onderwerp blijkt al bij de aanvang waar ze zich afvraagt hoe haar ouders over de oorlog en collaboratie dachten. Vooral de houding van haar vader – Karel was ooit hoofd van de toenmalige BRT-nieuwsdienst – roept bij haar vragen op.

'Had hij iets te verzwijgen? En wat deden de exemplaren van Signal, het tijdschrift dat werd uitgegeven door de Wehrmacht, de Duitse strijdkrachten, in de lade van zijn bureau? Waarom had hij ze gekocht? Waarom had hij ze bewaard?'

Geboren in 1953 behoort de schrijfster tot de niet-oorlogsgeneratie ofschoon ze er wel voortdurend wordt aan herinnerd. Haar moeder praat er vaak over, ze heeft er angst en een diepgeworteld wantrouwen aan overgehouden. Wellicht is het om die reden dat Hemmerechts met de grootste aandacht naar de Canvas-reeks 'Kinderen van de collaboratie' heeft gekeken.

Een toevallige ontmoeting in de foyer van de Mechelse stadsschouwburg zorgt ervoor dat ze zich gaat verdiepen in het leven van de tweeling Toon en Hein. Hun vader was lid van de Waffen-SS, hun moeder werkte als typiste voor een Duitse officier. Haar taak bestond erin nabestaanden van overleden  SS'ers op de hoogte te brengen  Om dit verhaal in een historische context te plaatsen heeft Hemmerechts met de twee broers langdurige en tamelijk diepgaande gesprekken gevoerd. Er is gelukkig meer: ook andere getuigenissen komen aan bod en er wordt naar bijkomende informatie in archieven gezocht. Dat laatste zorgt voor de nodige spanning in een lang en uiterst gedetailleerd relaas waaraan heel wat research is voorafgegaan.

'Het eerste wat opvalt is hoe oud de documenten zijn, hoe broos het papier. Documenten die samen hoorden, werden met een kopspeld aan elkaar gehecht. (...) Ik ben bang een belangrijke sleutel te vernietigen door onoplettend de volgorde te vernietigen, of twee documenten aan elkaar te spelden die eigenlijk niet bij elkaar horen.'

Het is vast en zeker een niet geringe verdienste van Kristien Hemmerechts dat ze probeerde te achterhalen hoe mensen zich gedragen en handelen in extreme omstandigheden. 'Het verdriet van Vlaanderen' roept bovendien nog heel wat vragen op, waarmee bewezen is dat het laatste woord over de collaboratie in België nog niet is gevallen.