Karl Ove Knausgard, 'Zoveel verlangen op zo'n klein oppervlak'

Een andere blik op Munch

De Noorse auteur Karl Ove Knausgard en Edvard Munch (1863-1944), het lijkt een wat vreemde combinatie. Toch wordt de connectie snel duidelijk. Niet alleen is er een gedeelde afkomst, maar ook in de onderwerpskeuze (leven, seks, eenzaamheid..) zijn er dwarsverbanden. Bovendien studeerde de Noor kunstgeschiedenis. Daar komt bij dat hij de laatste jaren wat afstand nam van zijn reeksen (o.a. 'Mijn Strijd'), romans en zich sterker richtte op onder meer de bundeling van essays (‘Het Amerika Van De Ziel’) of zoals hier andere zijwegen inslaat. 

Aanleiding is Knausgards’ aanstelling als curator voor een grote Munch expo in Oslo. Bedoeling: een andere kijk op het vaak tot louter enkele hoogtepunten (zoals ‘De Schreeuw) gereduceerde oeuvre, met aandacht voor minder gekend werk uit al dat Munch deze wereld naliet. Knausgard ging de uitdaging aan en documenteerde zich: hij las verschillende biografieën en zocht toenadering tot o.a. de Duitse Anselm Kiefer en Vanessa Baird. Ook David Hockney stond op Knausgards’ verlanglijstje, maar de tachtigjarige Britse kunstenaar moest, ondanks grote sympathie, helaas van deelname afzien.   

Al van bij de eerste paar bladzijden ontdek je dat Knausgard hier echt werk van heeft gemaakt. Zo krijg je een reeks filosofische beschouwingen en reflecties die soms een tikkeltje eigenzinnige, rebelse charme in zich dragen. De Noorse sterauteur schuwt de moeilijke kanten niet, zoals onder meer Munchs' traumatische jeugd die duidelijk sporen naliet. Toch springt Knausgard om gekende redenen behoedzaam om met autobiografische elementen. De klemtoon ligt daarom ook des te meer op de doorgevoerde keuzes en selecties in het werk van Munch, zijn soms eigenzinnige visie, intense werkproces en hele artistieke praktijk.

In het tweede luik beschrijft Knausgard de totstandkoming van de tentoonstelling. Hij maakt zijn overwegingen duidelijk en toont zich daarbij van zijn meest openhartige en kwetsbare kant. Zo geeft hij bijvoorbeeld grif toe op dat hij op niveau wil mee kunnen praten met experts en erkent dat ook hij twijfels heeft, zeker nadat kenners als Baird kritische noten plaatsten bij Knausgards’ selecties voor de expo. Diezelfde kwetsbaarheid is ontzettend mooi om te lezen, want het demystificeert de auteur en ontdoet hem van zijn status als literaire superster.

Interessant is dat Knausgard volop verwijst naar andere kunsttakken en -disciplines. Zo komt vanzelfsprekend literatuur (o.a. ‘Honger’ van de eveneens uit Noorwegen afkomstige Knut Hamsun) om het hoekje kijken, net als filosofie (Deleuze, Foucault) en, prominent aanwezig in het derde luik, ook film (met inbreng van o.a. Joachim Trier). In het kader van het Munch project bezocht de Noorse auteur met het oog op een docu/film verschillende plaatsen waar Munch woonde en/of (tijdelijk) verbleef.

Opmerkelijk is de keuze om de afbeeldingen van de kunstwerken te plaatsen als overgangen, eerder dan daar waar ze vermeld worden. Het bemoeilijkt deels de lectuur van ‘Zoveel Verlangen..’, al is het een begrijpelijke en te verantwoorden keuze. Wat rest is een mooi evenwichtig, vlot leesbaar en toegankelijk geheel dat veraf staat van een klassieke biografie, maar ten gronde een rijk gevulde en diep persoonlijke kijk op de schilderijen van Munch bevat.

Details Non-fictie
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
256