Joseph Roth, 'Spoken in Moskou: reportages en brieven uit Rusland'

Rake schetsen en observaties

De joods-Oostenrijkse schrijver Joseph Roth (1894-1939) wordt terecht nog altijd gelezen en naar waarde geschat. Na heruitgave van zijn populaire romans 'Job', 'Hotel Savoy' en 'Radetzkymars' zorgt docente en vertaalster Els Snick sinds enkele jaren voor de publicatie van zijn journalistieke en andere geschriften.

Na onder andere 'Waar het me slecht gaat is mijn vaderland', 'Joden op drift' en 'In het land van de eeuwige zomer' is er nu 'Spoken in Moskou', voortreffelijk geïllustreerd met enkele prenten van Gerda Dendooven.

De in 'Spoken in Moskou' verzamelde teksten verschenen eerder in 'Der Neue Tag', 'Neue Berliner Zeitung', 'Frankfurter Zeitung' en 'Berliner Börsen-Courier'. In een voorwoord merkt Tom Lanoye, die pas later met het oeuvre van Roth kennismaakte, op dat in dit boek, zijn typische ingrediënten aanwezig zijn: melancholische humor, vlijmscherpe observaties, aanklachten en poëzie met weerhaken. De in 'Spoken in Moskou' verzamelde reportages verschenen eerder in 'Der Neue Tag', 'Neue Berliner Zeitung', 'Frankfurter Zeitung' en 'Berliner Börsen-Courier'. 

Waar hij ook komt, er is altijd zijn open - doorgaans eigengereide - blik waarmee hij mensen, dingen en omgeving nauwlettend waarneemt. Op die manier reist hij door de Sovjet-Unie, een land dat een bijzondere aantrekkingskracht op hem heeft, al was het maar omdat het verbod op religie vermoedelijk het einde van het antisemitisme kan betekenen. Als hij in 1926 in Moskou arriveert is de Sovjet-Unie nog grotendeels een agrarische samenleving. ‘Een van de grootste zorgen van het revolutionaire Rusland is dan ook hoe de stad op het platteland kan worden geïntroduceerd. De proletarisering van de boer mag niet zomaar aan de historische en economische ontwikkelingen worden overgelaten.‘

Op z'n sterkst is Roth wanneer hij het dagelijkse leven met treffende pen beschrijft. Anonieme mensen, mannen en vrouwen op straat, die een extra lading krijgen. ‘Op het eerste gezicht zien de straten van de Russische steden er kleurrijk en levendig uit. Veel vrouwen dragen een rode hoofddoek strak over het haar, breed geknoopt in de nek. Het is de enige en bovendien praktische galanterie van de revolutie. De rode doek verjongt de oude vrouwen en verleent de jonge een uitdagend, erotisch elan.’

Ook de positie van de Russische vrouw ontsnapt allerminst aan zijn aandacht. De meeste vrouwen werken volgens hem te veel en beschikken over te weinig mogelijkheden om aandacht te besteden aan hun uiterlijk. Enkel een kleine kring van vrouwen - bourgeoisvrouwen uit de oude adel - praten over mode en parfum. ‘Ze willen de charleston leren dansen. In elke buitenlander die in hun gezichtsveld komt, zien ze de perfecte dansleraar. Ze trakteren hem en onthalen hem op grammofoonplaten.‘

Roth slaat je in 'Spoken in Moskou' voortdurend met beelden, feiten en kritische opmerkingen om de oren. Het is bovendien opvallend hoe fris zijn journalistieke stukken, brieven en dagboeknotities zijn gebleven. Teksten die het verdienen om langzaam te worden gelezen.

Details Non-fictie
Uitgeverij: Bas Lubberhuizen
Jaar:
2018
Aantal pagina's:
205